शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जमा फागुन २३ देखि बाघ गणना

कञ्चनपुर । सुदूरपश्चिमको जैविक विविधताले भरिपूर्ण शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जमा फागुन २३ गतेदेखि राष्ट्रिय बाघ गणना अभियान सुरु हुने भएको छ। निर्वाचन सम्पन्न भइसकेपछि निकुञ्ज र आसपासका संरक्षित क्षेत्रमा क्यामेरा ट्र्याप जडान गरेर बाघको अवस्थाबारे तथ्याङ्क सङ्कलन गरिने निकुञ्ज प्रशासनले जनाएको छ।

निकुञ्जका सूचना अधिकारीका अनुसार बाघ गणनाअन्तर्गत शुक्लाफाँटा–लालझाडी–जोगबुडा कम्प्लेक्स क्षेत्रमा स्वचालित क्यामेरा जडान गरिनेछ। यस अभियानले बाघको सङ्ख्या, विचरण क्षेत्र र संरक्षण अवस्थाको अद्यावधिक विवरण उपलब्ध गराउने अपेक्षा गरिएको छ।

२६० ग्रिडमा क्यामेरा जडान

राष्ट्रिय बाघ गणनाअन्तर्गत सो क्षेत्रलाई दुई गुणा दुई किलोमिटरका २६० ग्रिडमा विभाजन गरिएको छ। बाघको सम्भावित विचरण क्षेत्र पहिचान गरी प्रत्येक ग्रिडमा एक जोडी स्वचालित क्यामेरा राखिनेछ।

क्यामेरा ट्र्याप प्रविधिबाट बाघको पहिचान, लिङ्ग, गतिविधि र आवागमनको अध्ययन गर्न सकिन्छ। यसले संरक्षण रणनीति निर्माणमा वैज्ञानिक आधार प्रदान गर्छ।

सन् २०२२ को तथ्याङ्क : उत्साहजनक उपलब्धि

सन् २०२२ को गणनाअनुसार शुक्लाफाँटा–लालझाडी–जोगबुडा कम्प्लेक्समा ३६ वयस्क बाघ रहेका थिए। क्यामेरामा कैद भएका १६ पोथी र १२ भाले गरी २८ बाघ प्रत्यक्ष प्रमाणित भएका थिए भने विश्लेषणका आधारमा थप आठ बाघको उपस्थिति पुष्टि गरिएको थियो।

सानो क्षेत्रफल (३०५ वर्गकिलोमिटर) भए पनि यहाँ आहारा प्रजातिको घनत्व १४६ प्रति वर्गकिलोमिटर रहेकाले बाघको सङ्ख्या वृद्धि भएको संरक्षणकर्मीहरू बताउँछन्। पर्याप्त घाँसेमैदान, दलदली क्षेत्र र सालवनले बाघका लागि अनुकूल बासस्थान तयार गरेको छ।

संरक्षणसँगै वन्यपर्यटनको सम्भावना

बाघ गणना केवल संरक्षण गतिविधि मात्र होइन, वन्यपर्यटनका दृष्टिले पनि महत्वपूर्ण छ। विश्वव्यापी रूपमा ‘टाइगर डेस्टिनेशन’ को रूपमा पहिचान बनाएका संरक्षित क्षेत्रहरूले उच्च मूल्यका पर्यटक आकर्षित गर्छन्।

शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज:

• दुर्लभ वन्यजन्तु र चराचुरुङ्गीको आवासस्थल

• विशाल घाँसेमैदानका लागि प्रसिद्ध

• स्वाम्प डियर (बारासिंगा) का लागि अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा चिनिएको

• फोटोग्राफी र सफारी पर्यटनका लागि आकर्षक

यदि बाघको स्थिर र बढ्दो सङ्ख्या कायम रह्यो भने सुदूरपश्चिम प्रदेशको पर्यटन अर्थतन्त्रमा नयाँ ऊर्जा थपिन सक्छ। वन्यजन्तु अवलोकन, प्रकृतिमा आधारित इको–टुरिज्म र समुदाय–आधारित होमस्टे विस्तारको सम्भावना बलियो हुनेछ।

दिगो संरक्षणको आधार

बाघको संरक्षण केवल वन्यजन्तु संरक्षण मात्र होइन, समग्र पारिस्थितिक प्रणालीको सन्तुलनसँग जोडिएको विषय हो। बाघ शीर्ष शिकारी भएकाले यसको उपस्थिति स्वस्थ पारिस्थितिकीको सूचक मानिन्छ।

यसपटकको गणनाले शुक्लाफाँटाको संरक्षण उपलब्धि कति सुदृढ छ भन्ने स्पष्ट पार्नेछ। साथै, भविष्यमा पर्यटन प्रवर्द्धन र जैविक विविधता संरक्षणलाई सँगसँगै अघि बढाउने आधार तयार गर्नेछ।

यसरी, फागुन २३ देखि सुरु हुने बाघ गणना अभियान शुक्लाफाँटाका लागि संरक्षण र वन्यपर्यटन दुवै दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मोड बन्ने अपेक्षा गरिएको छ।