पर्यटनसँगै आम्दानीको बाटो: पाँचथरको चौँरी महोत्सव र ‘गोठबास’ संस्कृति

पाँचथर । फालेलुङ गाउँपालिका को चारराते–फालोट क्षेत्र अहिले पर्यटन र पशुपालनलाई जोड्ने सफल उदाहरणका रूपमा चिनिन थालेको छ। यहाँ प्रत्येक वर्ष आयोजना हुँदै आएको चौँरी (याक–चौँरी) पर्यटन महोत्सवले स्थानीयको जीवनशैलीमा उल्लेखनीय परिवर्तन ल्याएको छ।

समुद्री सतहबाट करिब ३,५०० मिटर उचाइमा हुने यो महोत्सव २०७४ सालदेखि निरन्तर सञ्चालनमा छ। यसको प्रभावले चौँरीपालन मात्र होइन, त्यससँग जोडिएका दुग्धजन्य सामग्री घिउ, छुर्पी र याक चिजले समेत बजार विस्तार पाएका छन्।

पहिले केवल गोठालाहरू बस्ने गोठहरू अहिले पर्यटकका लागि ‘गोठबास’ (गोठस्टे) मा रूपान्तरण हुँदै गएका छन्। सीमित भए पनि केही गोठमा बसोबासको सुविधा विकास भइसकेको छ, जसले स्थानीयलाई अतिरिक्त आम्दानीको अवसर दिएको छ।

स्थानीय अगुवा चौँरीपालकहरूका अनुसार महोत्सव सुरु भएयता गोठहरूको संख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। यसले युवा र महिलाहरूलाई समेत चौँरीपालनतर्फ आकर्षित गरेको छ। परम्परागत पेशा आधुनिक पर्यटनसँग जोडिँदा रोजगारीका नयाँ सम्भावना खुलेका छन्।

वार्षिक रूपमा हजारौँ पर्यटक पुग्ने यस क्षेत्रमा वर्षायाममा भने पहुँच कठिन हुने भएकाले पर्यटनमा केही चुनौती देखिन्छ। त्यसबाहेक अन्य समयमा भने पर्यटकहरू हिमाली दृश्य, गुराँसले ढाकिएको वन र सयौँ चौँरीको बथान अवलोकन गर्न आकर्षित हुने गरेका छन्।

चौँरीजन्य उत्पादनको विविधतासँगै यसको व्यापार पनि विस्तार हुँदै गएको छ। याक चिज, घिउ र छुर्पी मात्र होइन, सिङ, पुच्छर र अन्य सामग्री समेत धार्मिक तथा सांस्कृतिक प्रयोजनका लागि बिक्री हुने गरेका छन्।

स्थानीय समूहहरूका अनुसार नयाँ याक प्रजाति विकासका प्रयासले चौँरीको संख्या बढ्दै गएको छ। ताप्लेजुङ र भुटानबाट याक ल्याएर उन्नत नस्ल उत्पादन गर्ने काम समेत भइरहेको छ।

महोत्सवमा नेपालका विभिन्न जिल्लासँगै भारत, भुटान र बङ्गलादेशबाट समेत पर्यटक आउने गरेका छन्। हिमाली जीवनशैली, प्राकृतिक सौन्दर्य र स्थानीय संस्कृतिको संयोजनले फालोट क्षेत्रलाई विशेष आकर्षणको केन्द्र बनाएको छ।

यद्यपि उत्पादनको लागतअनुसार मूल्य नपाएको गुनासो स्थानीयमा छ। चौँरीको दूध जडीबुटी खाएर उत्पादन हुने भए पनि त्यसको मूल्य गाईको दूधसँग झण्डै उस्तै हुनु चुनौतीको विषय बनेको छ।

समग्रमा, चौँरी महोत्सवले पर्यटन प्रवर्द्धनसँगै स्थानीय आम्दानी बढाउने प्रभावकारी माध्यमका रूपमा आफूलाई स्थापित गरेको छ। अब आवश्यक पूर्वाधार र नीतिगत सहयोग थपिएमा यो क्षेत्र अझ सशक्त हिमाली पर्यटन गन्तव्य बन्ने सम्भावना प्रस्ट देखिन्छ।