जहाज थन्किँदा उडान मात्र होइन, निगमको भविष्य नै दबाबमा

काठमाडौँ । नेपाल वायुसेवा निगम (नेपाल एयरलाइन्स) का दुवै न्यारोबडी विमान एकैपटक उडानबाहिरिएपछि अन्तर्राष्ट्रिय हवाई सेवा मात्र अवरुद्ध भएको छैन, निगमको दीर्घकालीन आर्थिक र व्यवस्थापकीय संकट पनि पुनः सतहमा आएको छ। वर्षौँदेखि ऋण र संरचनागत कमजोरीले थलिएको निगमलाई पछिल्ला घटनाले थप संकटतर्फ धकेलेको देखिन्छ।

हाल निगमसँग चारवटा जहाज छन्—दुई न्यारोबडी र दुई वाइडबडी। तर इन्जिन मर्मत र प्राविधिक समस्याका कारण दुवै न्यारोबडी उडानबाट बाहिरिएपछि नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडान तालिका अस्तव्यस्त बनेको छ। यसको प्रत्यक्ष असर यात्रु, पर्यटन व्यवसाय र निगमको आम्दानीमा परेको छ।

उडान रद्द र ढिलाइका कारण पछिल्ला दिनमा सयौँ यात्रु विमानस्थलमै अलपत्र परे। अन्तिम समयमा उडान स्थगित हुँदा यात्रु असन्तुष्टि चुलिएको छ भने सामाजिक सञ्जालमा निगमप्रति आक्रोशसमेत पोखिएको छ। कर्मचारीमाथि दुर्व्यवहारका घटनाले अवस्था कति तनावपूर्ण छ भन्ने संकेत गर्छ।

निगमका आन्तरिक स्रोतका अनुसार, न्यारोबडी जहाज नचल्दा दुईतर्फी उडानमा झन्डै एक हजार यात्रु गुमेको अनुमान छ। यसबाट मात्र करिब १० करोड रुपैयाँ घाटा भएको दाबी गरिएको छ। यो घाटा पहिले नै ५२ अर्ब रुपैयाँ ऋणभार बोकेको निगमका लागि थप आर्थिक बोझ बनेको छ।

जहाज अभावकै कारण निगमले लामो दूरीका लागि प्रयोग गरिने वाइडबडी विमानलाई छोटो दूरीका उडानमा चलाउन बाध्य भएको छ। तर यसले इन्जिन ‘साइकल’ छिटो सकिने जोखिम बढाएको प्राविधिकहरूको चेतावनी छ। वाइडबडी जहाजको इन्जिन सीमित साइकलपछि अनिवार्य रूपमा ओभरहलमा लैजानुपर्ने भएकाले अहिलेको व्यवस्थापनले भविष्यमा अझ ठूलो खर्च निम्त्याउने सम्भावना देखिएको छ।

यो समस्या अचानक उत्पन्न भएको होइन। न्यारोबडी विमानका इन्जिन मर्मतका लागि इजरायली कम्पनीसँग गरिएको सम्झौता, त्यसपछि सुरु भएको युद्ध, मर्मत ढिलाइ र भुक्तानी विवादले निगमलाई लामो समयदेखि गाँज्दै आएको छ। सम्झौतामा आकस्मिक अवस्थाबारे स्पष्ट प्रावधान नहुँदा निगमले अतिरिक्त खर्च व्यहोर्नुपरेको थियो भने भाडाका इन्जिन प्रयोग गर्दा करोडौँ रुपैयाँ बाहिरिएको छ।

सरकारी हस्तक्षेपपछि भुक्तानी विवाद केही हदसम्म समाधान भए पनि, यसले देखाएको मूल समस्या भने व्यवस्थापनको कमजोरी र दीर्घकालीन योजना अभाव नै हो। जहाज मर्मत, उडान व्यवस्थापन र वित्तीय अनुशासनबीच समन्वय नहुँदा निगम बारम्बार यस्तै संकटमा फस्दै आएको विश्लेषकहरू बताउँछन्।

पर्यटन क्षेत्रका लागि राष्ट्रिय ध्वजावाहकको स्थिर र विश्वसनीय सेवा अपरिहार्य मानिन्छ। तर जहाज थन्किने, उडान रद्द हुने र यात्रु सास्तीमा पर्ने अवस्था दोहोरिरहँदा यसले नेपालकै पर्यटन छविमा समेत नकारात्मक असर पार्ने खतरा बढेको छ।