पर्यटनको मेरुदण्ड बन्न सक्ने सडक, ढिलाइले गुम्दैछ पूर्वी नेपालको सम्भावना

पर्यटन यात्रुका लागि ‘सास्तीको मार्ग’

हिउँदमा बाक्लो धुलो र वर्षायाममा हिलो तथा खाल्डाखुल्डीले भरिएको सडकका कारण आन्तरिक तथा भारतीय पर्यटकहरू यो मार्ग प्रयोग गर्न हिच्किचाउन थालेका छन्। विशेषगरी जनकपुर, सप्तरी, सिरहा हुँदै कोशी प्रदेशतर्फ जाने यात्रुहरूले लामो ट्राफिक, दुर्घटनाको जोखिम र असहज यात्राका कारण वैकल्पिक मार्ग खोज्न थालेका छन्।

पर्यटन व्यवसायीहरूका अनुसार सडकको दुरावस्थाले होटल, रेस्टुरेन्ट, स्थानीय बजार र यातायात क्षेत्रमा उल्लेख्य गिरावट ल्याएको छ। लहान र आसपासका बजारमा पहिलेजस्तो यात्रुहरूको चहलपहल नदेखिने स्थानीय व्यापारीहरूको गुनासो छ।

सीमावर्ती पर्यटनमा प्रत्यक्ष असर

लहान क्षेत्र भारतसँगको व्यापारिक तथा सांस्कृतिक सम्पर्कको महत्वपूर्ण केन्द्र हो। ठाडी र माडर भन्सार हुँदै आउने भारतीय पर्यटक तथा तीर्थयात्रीहरू यही सडक प्रयोग गर्छन्। तर सडक निर्माणको ढिलाइले सीमावर्ती पर्यटनको सम्भावना कमजोर बन्दै गएको देखिन्छ।

नेपाल भ्रमणमा आउने भारतीय पर्यटकहरू सहज यात्रा, सुरक्षित सडक र समय बचत खोज्छन्। तर घण्टौँ जाम, धुलो र जोखिमपूर्ण यात्रा भोग्नुपर्दा उनीहरूको अनुभव नकारात्मक बन्ने गरेको पर्यटन व्यवसायीहरू बताउँछन्। यसले नेपालप्रतिको पर्यटन छविमै असर पार्न सक्ने चिन्ता पनि बढेको छ।

विकासको ढिलाइले गुम्दै गएको अवसर

एसियाली विकास बैंक (एडिबी) को ऋण सहयोगमा निर्माण भइरहेको ८६.८३ किलोमिटर सडक विस्तार आयोजना समयमै सम्पन्न भएको भए मधेस प्रदेशको पर्यटन, व्यापार र सेवा क्षेत्रले ठूलो लाभ लिन सक्थ्यो। आधुनिक सडक सञ्जालले जनकपुर धार्मिक पर्यटन, कोशी टप्पु, सप्तरी–सिरहाका सांस्कृतिक गन्तव्य र पूर्वी नेपालको आन्तरिक यात्रालाई थप चलायमान बनाउन सक्ने अपेक्षा थियो।

तर निर्माण कम्पनीको ढिलासुस्ती, कमजोर अनुगमन, पोल सार्न ढिलाइ, रुख कटान र प्रशासनिक जटिलताले आयोजना बारम्बार पछि धकेलिएको छ। परिणामस्वरूप प्रारम्भिक लागतभन्दा झण्डै तीन अर्ब रुपैयाँ बढी आर्थिक भार थपिएको छ भने पर्यटन र स्थानीय अर्थतन्त्रले अवसर गुमाइरहेको अवस्था छ।

धुलोले ढाकिएको बजार, सुनसान व्यवसाय

राजमार्ग छेउका होटल, चिया पसल, रेस्टुरेन्ट तथा साना व्यवसायहरू अहिले यात्रु अभाव र धुलोका कारण संकटमा छन्। पहिले यात्रुहरूको भीड लाग्ने बजारहरू अहिले सुनसानजस्तै देखिन थालेका छन्। स्थानीय व्यवसायीहरूका अनुसार सडक निर्माणको ढिलाइले व्यापार आधाभन्दा बढी घटेको छ।

पर्यटक तथा यात्रुहरू छोटो समय बस्ने, खाना खाने वा किनमेल गर्ने बानी पनि घट्दै गएको छ। यसले पर्यटनसँग जोडिएका हजारौँ साना व्यवसाय प्रभावित बनेका छन्।

नेपालको पर्यटन छविमाथि प्रश्न

नेपालले पर्यटन पूर्वाधार सुधारलाई प्राथमिकतामा राखिरहेको बेला राष्ट्रिय गौरवका सडक आयोजना वर्षौँसम्म अधुरै रहनु अन्तर्राष्ट्रिय दातृ निकाय र विदेशी पर्यटकका दृष्टिमा पनि सकारात्मक सन्देश होइन। सहज सडक पहुँच पर्यटन विकासको आधार मानिन्छ। तर मुख्य राजमार्गकै यस्तो अवस्था रहँदा नेपालले गुणस्तरीय पर्यटन गन्तव्यको दाबी गर्न कठिन हुने विज्ञहरूको भनाइ छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार सडक निर्माण समयमै सम्पन्न गर्न सके मधेस क्षेत्र धार्मिक, सांस्कृतिक र सीमापार पर्यटनको नयाँ केन्द्र बन्न सक्छ। तर अहिले भने विकासको प्रतीक बन्नुपर्ने सडक स्वयं पर्यटन अवरोधको कारण बनेको छ। रासस