काठमाडौं । मानिस र धेरै स्तनधारी जनावरमा पोथीको आयु भालेभन्दा लामो हुने गरेको पाइन्छ। तर चराको संसारमा भने अवस्था फरक देखिएको छ। ठूलो संख्यामा गरिएको नयाँ अध्ययनले धेरै प्रजातिका पोथी चराको बाँच्ने दर भालेको तुलनामा उल्लेख्य रूपमा कम हुने देखाएको छ।

अमेरिका र क्यानडामा सन् १९९२ देखि २०१८ सम्म संकलन गरिएका ५ लाख ६३ हजारभन्दा बढी अभिलेख विश्लेषण गर्दा अध्ययनमा समेटिएका ३५ प्रजातिका वयस्क पोथी चराको बाँच्ने दर भालेको तुलनामा औसत १२.४ प्रतिशत कम पाइएको हो।

अध्ययनका अनुसार पोथी चराको अनुमानित औसत बाँच्ने अवधि १.३६ वर्ष थियो भने भालेको १.६१ वर्ष थियो। फ्लाइक्याचर, वार्बलर, कार्डिनल, ट्यानागरलगायत फरक समूहका चरामा समेत समान प्रवृत्ति देखिएकाले यो कुनै एउटा प्रजातिमा मात्र सीमित समस्या नभएको अनुसन्धानकर्ताहरूको निष्कर्ष छ।

प्रजननको अतिरिक्त भार

पोथी चराले अण्डा उत्पादन गर्न ठूलो मात्रामा ऊर्जा खर्च गर्नुपर्छ। प्रजननसँग जोडिएको यो जैविक लागतले शरीरमा थप दबाब सिर्जना गर्न सक्छ। सन्तान उत्पादन र हुर्काउने क्रममा पोथीले भोग्ने ऊर्जा खर्चले पनि बाँच्ने सम्भावनामा प्रभाव पार्न सक्ने अनुसन्धानकर्ताहरू बताउँछन्।

लामो दूरीको बसाइँसराइ

कतिपय चरामा पोथीले भालेको तुलनामा लामो दूरीको बसाइँसराइ गर्ने प्रवृत्ति देखिन्छ। लामो यात्रा गर्दा खराब मौसम, सिकारी जनावर, खानाको अभाव र अन्य वातावरणीय जोखिम सामना गर्नुपर्ने भएकाले उनीहरूको मृत्यु जोखिम बढ्न सक्छ।

त्यसैगरी, प्रजनन र खाद्य स्रोतका लागि हुने प्रतिस्पर्धाले पनि पोथीलाई थप दबाबमा पार्न सक्ने अध्ययनले देखाएको छ।

आनुवंशिक संरचनाको सम्भावित भूमिका

अनुसन्धानकर्ताहरूले चराको सेक्स क्रोमोजोम संरचनालाई पनि अर्को सम्भावित कारण मानेका छन्।

स्तनधारीमा पोथीसँग सामान्यतः दुईवटा X क्रोमोजोम (XX) हुन्छन्। तर चरामा पोथीसँग Z र W तथा भालेसँग दुईवटा Z क्रोमोजोम (ZZ) हुन्छन्। फरक सेक्स क्रोमोजोमका कारण पोथीमा केही हानिकारक आनुवंशिक प्रभावलाई पूर्ति गर्ने क्षमता कम हुन सक्ने सम्भावना अनुसन्धानकर्ताहरूले औंल्याएका छन्।

तर सेक्स क्रोमोजोम र पोथी चराको छोटो आयुबीचको सम्बन्ध भने अझै प्रत्यक्ष रूपमा प्रमाणित भइसकेको छैन। यसबारे थप अनुसन्धान आवश्यक रहेको अध्ययन टोलीको भनाइ छ।

यो निष्कर्ष ‘क्याप्चर–मार्क–रिक्याप्चर’ विधिबाट प्राप्त तथ्यांकमा आधारित छ। यस विधिमा चरालाई समातेर पहिचानका लागि ब्यान्ड लगाइन्छ र पछि पुनः फेला परेका चराको अभिलेखका आधारमा उनीहरूको बाँच्ने दर अनुमान गरिन्छ।

यसअघि हंगेरीमा ११ प्रजातिका चरामा गरिएको अध्ययनले पनि पोथीको वार्षिक बाँच्ने सम्भावना भालेभन्दा कम रहेको देखाएको थियो। नयाँ अध्ययनले भने ठूलो भौगोलिक क्षेत्र र धेरै प्रजातिको तथ्यांक प्रयोग गर्दै चरामा देखिएको यो लैंगिक भिन्नता व्यापक हुन सक्ने संकेत गरेको छ।