नेपाल घुम्दा नक्कली नोटको जोखिम, पर्यटक कसरी जोगिने ?
काठमाडौं । नेपाल घुम्न आएका विदेशी पर्यटकका लागि हिमाल, संस्कृति र आतिथ्य जति आकर्षक छन्, पछिल्लो समय त्यत्तिकै चिन्ताको विषय बनेको छ— नक्कली नेपाली नोट। सीमा नाका, पर्यटकीय शहर र भीडभाड हुने क्षेत्रमा नक्कली नोटको कारोबार बढ्दै जाँदा पर्यटकसमेत ठगीको जोखिममा पर्न थालेका छन्।
दसैंअघि नेपाल राष्ट्र बैंकले नोट सर्टिङ गर्ने क्रममा केन्द्रीय बैंकभित्रै चार थान नक्कली नोट फेला परेपछि समस्या गम्भीर बनेको देखिएको छ। त्यसयता वीरगञ्ज–रक्सोल नाका र काठमाडौं उपत्यकामा समेत ठूलो दरका नक्कली नोट बरामद भइसकेका छन्। यो अवस्था नेपाल भ्रमणमा आउने पर्यटकका लागि पनि सावधानी आवश्यक हुने संकेत हो।
पर्यटक किन बढी जोखिममा ?
विदेशी पर्यटक प्रायः नेपाली मुद्रा पहिलो पटक प्रयोग गर्छन्। होटल, ट्याक्सी, साना पसल, सडक किनारका पसल र ग्रामीण पर्यटकीय गन्तव्यमा नगद कारोबार अझै बढी हुने भएकाले पर्यटकले नक्कली नोट चिन्न नसक्दा सजिलै ठगीमा पर्न सक्छन्।
विशेषगरी ५ सय र १ हजार दरका नोट नक्कली बनाउन प्रयोग गरिने हुँदा पर्यटकले ठूला दरका नोट प्रयोग गर्दा अझ सतर्क हुनुपर्ने विज्ञहरू बताउँछन्।
पर्यटकका लागि राहतको कुरा
नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार नेपाली नोटमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका सुरक्षा विशेषता छन्, जसलाई नक्कल गर्न सजिलो छैन। समस्या भनेको— यी विशेषताबारे जानकारी नहुनु हो।
पर्यटकले सामान्य तरिकाले नै नोट जाँच गर्न सक्छन्, मेसिन आवश्यक पर्दैन।
पर्यटकले यसरी चिन्न सक्छन् सक्कली नोट
१. छामेर जाँच गर्नुहोस्
सक्कली नेपाली नोट कटन मिश्रित कागजबाट बनेको हुन्छ, जसले छाम्दा अलिकति खस्रो महसुस हुन्छ। नक्कली नोट भने प्रायः चिप्लो र कागजी जस्तो हुन्छ।
२. ध्यान दिएर हेर्नुहोस्
सक्कली नोटमा प्रिन्ट स्पष्ट, सफा र सन्तुलित देखिन्छ। नक्कली नोटमा अक्षर, चित्र र रेखा धमिलो वा असमान देखिन सक्छ।
३. उज्यालोमा राखेर हेर्नुहोस्
नोटलाई प्रकाशतर्फ ढल्काउँदा:
-
पानीछाप (Watermark)
-
सेक्युरिटी थ्रेड
-
नेपाल राष्ट्र बैंक लेखिएको चिन्ह
स्पष्ट देखिन्छ। ५ सय र १ हजारका नोटमा प्रकाश नपर्दा आधा देखिने चिन्ह उज्यालोमा पूरा देखिन्छ।
४. विशेष फिचर हेर्नुहोस्
नयाँ सिरिजका १ हजारका नोटमा:
-
दृष्टिविहीनका लागि ब्रेल लिपि
-
ढल्काउँदा रङ परिवर्तन हुने विशेषता
-
यूभी लाइटमा चम्किने चिन्ह
रहेका हुन्छन्।
पर्यटकलाई सुझाव
-
मुद्रा साट्दा बैंक वा आधिकारिक मनी एक्सचेन्ज प्रयोग गर्नुहोस्
-
सडक वा अपरिचित व्यक्तिबाट पैसा साट्न नमान्नुहोस्
-
ठूलो दरका नोटभन्दा साना दरका नोट प्रयोग गर्नु सुरक्षित
-
शंका लागेमा होटल, बैंक वा प्रहरीसँग सहयोग लिनुहोस्
नेपाल सुरक्षित र पर्यटकमैत्री गन्तव्य हो। तर, यात्रालाई सुखद बनाउन थोरै सचेतना र जानकारी नै पर्यटकका लागि ठूलो सुरक्षा बन्न सक्छ।
