पञ्चैबाजाको तालमा बदलिँदै महिलाको जीवन

म्याग्दी (बेनी) — बिहानको शान्त वातावरणलाई चिरेर ढोलकीको ताल गुञ्जिन्छ। सहनाइको स्वरले गाउँको आकाश छोएको जस्तो लाग्छ। यी धुन बजाउने हातहरू कुनै पेशेवर बाजागाजा समूहका होइनन्, बरु बेनी नगरपालिका–४ सिङ्गाका साधारण गृहिणी महिलाका हुन्—जो आज आफ्नो जीवनको नयाँ अध्याय लेख्दै छन्।

कहिलेसम्म चुलोचौको र घरधन्दामै सीमित जीवन बिताएका यी महिलाहरू अहिले परम्परागत पञ्चैबाजा सिक्दै आत्मनिर्भर बन्ने सपना बुन्दै छन्। शिवालय सामुदायिक सिकाइ केन्द्रको आयोजनामा सुरु भएको तालिमले उनीहरूलाई सीप मात्र होइन, आत्मविश्वास पनि दिएको छ।

“हामी पनि बजाउन सक्छौँ”

तालिम स्थलमा ४० वर्षीया मञ्जु विक दमाहा समातेर ताल मिलाउँदै भन्छिन्, “पहिला पञ्चैबाजा बजाउने भनेपछि पुरुषकै काम ठानिन्थ्यो। अहिले आफूले बजाउँदा गर्व लाग्छ।”
उनका लागि यो तालिम केवल बाजा बजाउन सिक्ने अवसर होइन, समाजको दृष्टिकोण बदल्ने माध्यम पनि हो।

वडामा आफ्नै पञ्चैबाजा समूह नहुँदा विवाह, छेवर, व्रतबन्धजस्ता संस्कारमा बाहिरबाट टोली बोलाउनुपर्थ्यो। खर्चिलो मात्र होइन, कहिलेकाहीँ समयमै बाजा नपाउने समस्या पनि थियो। यही अभावलाई अवसरमा बदल्ने सोचबाट महिलामुखी तालिम सुरु गरिएको हो।

परम्परा र पेशाको संगम

शिवालय सामुदायिक सिकाइ केन्द्रका अध्यक्ष भरतप्रसाद शर्माका अनुसार पञ्चैबाजा केवल सांस्कृतिक पहिचान होइन, आर्थिक सम्भावनाको स्रोत पनि हो।
“हरेक शुभकार्यमा पञ्चैबाजा चाहिन्छ। यदि महिलाहरूले यो सीपलाई व्यवस्थित रूपमा अघि बढाए भने गाउँमै रोजगारी सिर्जना हुन्छ,” उनी भन्छन्।

४५ दिनसम्म सञ्चालन हुने तालिममा अनुभवी प्रशिक्षक प्रकाश परियार र सतप्रसाद छिनालले सहनाइ, ढोलकी, ट्याम्को, दमाहा, झ्याली र कर्नल बजाउने व्यावहारिक अभ्यास गराइरहेका छन्। तालिमस्थलमा गल्ती हुँदा हाँसो छुट्छ, ताल मिल्दा ताली बज्छ—र आत्मविश्वास थपिँदै जान्छ।

सरकारको साथ, महिलाको हिम्मत

कार्यक्रम सञ्चालनका लागि चालु आर्थिक वर्षमा वडा कार्यालयको सिफारिसमा बेनी नगरपालिकाले नौमती बाजा संरक्षण तथा सीप विकासका लागि १ लाख ५० हजार रुपैयाँ उपलब्ध गराएको छ। त्यस्तै, गण्डकी प्रदेश सरकारले सीप विकास तालिमका लागि १ लाख २० हजार रुपैयाँ अनुदान दिएको छ।

स्थानीय तह र प्रदेश सरकारको यो सहयोगले महिलाहरूको सपना थप बलियो बनेको छ। तालिमपछि आफ्नै महिला पञ्चैबाजा समूह बनाएर गाउँका शुभकार्यमा बजाउने योजना उनीहरूको छ।

तालसँगै बदलिँदो पहिचान

पञ्चैबाजाको तालमा अहिले केवल बाजा मात्र बजिरहेको छैन—महिलाको पहिचान, आत्मविश्वास र आत्मनिर्भरताको नयाँ संगीत पनि गुञ्जिरहेको छ।
यी महिलाहरूका लागि पञ्चैबाजा अब परम्परा मात्र होइन, सम्मानित रोजगारी र परिवर्तनको माध्यम बनेको छ।

सिङ्गाको आँगन–आँगनमा गुञ्जिरहेको यो धुनले एक सन्देश दिन्छ—जब परम्परालाई अवसरसँग जोडिन्छ, तब महिलाको जीवन मात्रै होइन, समाज नै बदलिन थाल्छ।