यसकारण अमेरिकी निशानामा परे मादुरो
काठमाडौं । भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरो कुनै एक घटनाका कारण मात्र अमेरिकाको निशानामा परेका नेता होइनन् । उनको राजनीतिक उदयदेखि शासनशैलीसम्म अमेरिका–केन्द्रित विश्व व्यवस्थालाई चुनौती दिने निरन्तर अभ्यासकै परिणाम हो, जसले उनलाई वासिङ्टनको ‘अप्रिय पात्र’ बनायो ।
ल्याटिन अमेरिकामा अमेरिकी प्रभावलाई सहजै स्वीकार नगर्ने परम्परा नयाँ होइन । तर भेनेजुएलाले भने यो असहमतिको धारलाई राज्यसत्ताको केन्द्रमै राख्यो । यही धारको उत्तराधिकारी हुन्—निकोलस मादुरो।
श्रमिक आन्दोलनबाट राष्ट्रसत्तासम्म
सन् १९६२ मा काराकासमा जन्मिएका मादुरो कुनै परम्परागत राजनीतिक अभिजात वर्गबाट आएका नेता होइनन् । उनले विश्वविद्यालयभन्दा बढी समय सडक, कारखाना र मेट्रोको क्याबिनमा बिताए । काराकास मेट्रोका चालक रहँदा ट्रेड युनियन आन्दोलनमा संलग्न मादुरो सामाजिक विभेद, श्रमिक अधिकार र राज्यको भूमिकाबारे क्रमशः राजनीतिक चेतनामा प्रवेश गरे ।
यही पृष्ठभूमिले उनलाई सत्ता होइन, ‘संघर्ष’ को राजनीतितर्फ डोर्यायो ।
चाभेजसँगको सहयात्रा
ह्युगो चाभेजको उदयले मादुरोलाई राष्ट्रिय राजनीतिमा स्थापित गर्यो । चाभेजको साम्राज्यवादविरोधी, समाजवादी र अमेरिका–आलोचक दृष्टिकोण मादुरोका लागि केवल नीति होइन, पहिचान बन्यो ।
‘बोलिभेरियन क्रान्ति’ ले तेलजस्तो रणनीतिक स्रोतमा अमेरिकी प्रभाव घटाउने, राज्यको भूमिकालाई बलियो बनाउने र वैकल्पिक शक्ति केन्द्रसँग सम्बन्ध विस्तार गर्ने लक्ष्य लिएको थियो—जुन वासिङ्टनका लागि असहज थियो ।
चाभेज शासनकालमै विदेशमन्त्री बनेका मादुरो अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा अमेरिकी नीतिको खुलेर आलोचना गर्ने नेताका रूपमा चिनिन थाले ।
राष्ट्रपति बनेपछि टकराव झन् चर्कियो
सन् २०१३ मा चाभेजको निधनपछि मादुरो राष्ट्रपति बने । यही मोडबाट अमेरिका–भेनेजुएला सम्बन्ध संवादभन्दा दबाबतर्फ मोडियो । अमेरिकाले मादुरो सरकारलाई लोकतान्त्रिक मूल्यविपरीत रहेको आरोप लगाउँदै क्रमशः कडा आर्थिक प्रतिबन्ध लगायो—तेल निर्यात, बैंकिङ प्रणाली र अन्तर्राष्ट्रिय कारोबार सबै प्रभावित भए ।
मादुरो सरकारले यसलाई ‘आर्थिक नाकाबन्दी’ र ‘आधुनिक युद्ध’ को संज्ञा दियो । उनका समर्थकका लागि संकटको जड वासिङ्टन हो भने आलोचकका लागि शासनको अक्षमता ।
समाजवाद, शक्ति केन्द्रीकरण र विवाद
मादुरो समाजवादी राजनीतिक भाष्यका प्रतिनिधि हुन्—राज्यको बलियो नियन्त्रण, सामाजिक सहायता कार्यक्रम र प्राकृतिक स्रोतमा सरकारी स्वामित्व उनका मुख्य आधार हुन् ।
तर यही शासनकालमा सत्ता केन्द्रीकरण, विपक्षीमाथि दबाब र चुनावी प्रक्रियामाथि प्रश्न उठेको आरोप पनि सँगसँगै बढ्यो ।
अमेरिका र उसका सहयोगीहरूले उनलाई अधिनायकवादी नेताको रूपमा चित्रित गरे । मादुरो पक्षधर भने यसलाई सत्ता परिवर्तनको रणनीतिक भाष्य मात्र ठान्छन् ।
‘कू’ आरोप र २०१९ को मोड
सन् २०१९ मा विपक्षी नेता हुआन ग्वाइडोलाई अमेरिका र केही पश्चिमा देशले ‘अन्तरिम राष्ट्रपति’ मान्यता दिएपछि भेनेजुएलाको संकट निर्णायक मोडमा पुग्यो ।
मादुरो सरकारले यसलाई खुला रूपमा सत्ता कब्जाको प्रयास र विदेशी हस्तक्षेप भनेको थियो ।
त्यसयता कू प्रयास, भाडाका सैनिक, तेल सम्पत्तिमा नियन्त्रण र मादुरोलाई अपदस्थ गर्ने योजनाका आरोप निरन्तर उठिरहे ।
नेता कि प्रतीक ?
निकोलस मादुरो आज केवल भेनेजुएलाका राष्ट्रपति मात्र होइनन् । उनी अमेरिका–केन्द्रित विश्व व्यवस्थाविरुद्ध उभिएको राजनीतिक प्रतिरोधको प्रतीक बनेका छन् ।
समर्थकका लागि उनी विदेशी प्रभुत्वसँग जुध्ने नेता हुन् । आलोचकका लागि भने उनी देशलाई संकटमा धकेल्ने दमनकारी शासक ।
यही द्वन्द्वात्मक छविले मादुरोलाई वासिङ्टनको निशानामा राखेको छ—र सम्भवतः यही कारण उनी अझै सत्ता र संघर्षको केन्द्रमा छन् । एजेन्जीको सहयोगमा
