सुदूरपश्चिममा बिसु पर्व: टाढिएका सम्बन्ध जोड्ने परम्परागत उत्सव

कञ्चनपुर।  सुदूरपश्चिममा आज परम्परागत बिसु पर्व उल्लासका साथ मनाइँदैछ। नयाँ वर्षको पहिलो दिनसँगै मनाइने यो पर्वले टाढिएका आफन्तलाई नजिक ल्याउने, पारिवारिक सम्बन्ध सुदृढ बनाउने र सामाजिक एकतालाई बलियो बनाउने विशेषता बोकेको छ।

‘वर्ष दिनकी एकै बिसुः बिसुकी घरै नाई’ भन्ने लोककथनले यस पर्वको भावनात्मक महत्वलाई स्पष्ट पार्छ। यही मान्यताका कारण रोजगारी, अध्ययन वा अन्य कारणले देश–विदेशमा रहेका सुदूरपश्चिमवासीहरू यतिबेला घर फर्कने क्रम बढेको छ। सीमानाकाहरूमा विशेषगरी भारतबाट फर्कने नेपालीहरूको भीड बढ्दै गएको देखिन्छ।

बिसु पर्व केवल धार्मिक वा सांस्कृतिक चाड मात्र नभई पारिवारिक पुनर्मिलनको अवसरका रूपमा स्थापित भएको छ। यस अवसरमा नयाँ लुगा लगाउने, परिवार र आफन्तसँग भेला हुने तथा वर्षभरिका अनुभव साटासाट गर्ने चलन रहिआएको छ। घरघरमा मासु, मालपुवा, खीर, पुरी (लाउन), बटुक, माणा जस्ता परिकार तयार पारिन्छन्, जसले परम्परा र सामूहिक जीवनशैलीको निरन्तरता झल्काउँछ।

यस पर्वको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष बिहान सबेरै स्नान गर्ने परम्परा हो। ब्रह्ममुहूर्तमा नुहाउँदा शरीर शुद्ध हुने र रोगव्याध हट्ने जनविश्वास छ। स्नानपछि देवदर्शन गर्ने, मान्यजनबाट टीका ग्रहण गर्ने र परिवारसँग बसेर भोजन गर्ने चलनले धार्मिक आस्था र पारिवारिक आत्मीयता दुवैलाई सुदृढ बनाउने विश्वास गरिन्छ।

बिसु पर्वको सबैभन्दा मौलिक पक्षमध्ये ‘सिस्नो लगाउने’ चलन पनि हो। देवर–भाउजुबीच रमाइलोका रूपमा सिस्नो लगाउने परम्पराले पारिवारिक सम्बन्धमा हास्य र आत्मीयता थप्ने मानिन्छ। यसलाई स्वास्थ्यसँग पनि जोडेर हेर्ने गरिएको छ—सिस्नोले शरीरका केही विकार हटाउने र जाडोको असर कम गर्ने विश्वास प्रचलित छ। यद्यपि, पछिल्लो समय यो परम्परा क्रमशः घट्दै गएको स्थानीयहरूको भनाइ छ।

ज्योतिषीय दृष्टिले बिसु पर्वलाई अत्यन्त शुभ दिनका रूपमा लिइन्छ। यस दिन विवाह, व्रतबन्ध, गृहप्रवेशजस्ता कार्यका लागि साइत हेर्न आवश्यक नपर्ने विश्वास रहिआएको छ। यसलाई वर्षभरिका चाडपर्वको समापन र नयाँ वर्षको स्वागत गर्ने दिनका रूपमा पनि मानिन्छ।

आधुनिक जीवनशैली, बसाइँसराइ र व्यस्तताका कारण केही परम्परागत अभ्यासहरू ओझेलमा पर्दै गएका छन्। विशेषगरी सामूहिक भेटघाट, लामो भलाकुसारी र सिस्नो लगाउने जस्ता चलनहरूमा कमी आएको देखिन्छ। तर, परिवर्तनका बाबजुद बिसु पर्वको मूल भावना—पारिवारिक माया, सामाजिक सहकार्य र सांस्कृतिक निरन्तरता—अझै जीवन्त रहेको जानकारहरू बताउँछन्।

समयसँगै स्वरूप परिवर्तन भए पनि बिसु पर्व सुदूरपश्चिमको मौलिक पहिचान बोकेको, सम्बन्ध जोड्ने र समाजलाई एकताबद्ध बनाउने महत्वपूर्ण सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा कायम छ।