‘वेलनेस टुरिजम’ को ठूलो सम्भावना, तर दक्ष जनशक्ति अभावले चुनौती

काठमाडौं । विश्वभर ‘वेलनेस टुरिजम’ तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेका बेला नेपालले पनि यसलाई पर्यटनको नयाँ आधारका रूपमा अघि बढाउने रणनीति लिएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघले ‘आरोग्य दिवस’ लाई अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता दिएसँगै वेलनेसको महत्त्व झन् उजागर भएको छ भने सरकारले ‘नेपाल आरोग्य वर्ष २०२७’ घोषणा गर्दै यस क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राखेको छ।

तर प्राकृतिक सम्पदा, योग–ध्यान परम्परा र हिमाली जीवनशैली जस्ता बलिया आधार हुँदाहुँदै पनि दक्ष जनशक्तिको अभावले नेपाललाई उच्चस्तरीय वेलनेस गन्तव्य बन्ने यात्रामा चुनौती थपेको सरोकारवालाहरू बताउँछन्।

पर्यटनको नयाँ ट्रेन्ड: ‘हाई–भ्यालु वेलनेस’

परम्परागत ट्रेकिङ र एड्भेन्चरमा निर्भर नेपाली पर्यटन अब ‘हाई–भ्यालु’ सेग्मेन्टतर्फ सर्न खोजिरहेको छ, जहाँ पर्यटकहरू विलासिता होइन, मानसिक शान्ति, स्वास्थ्य र जीवनशैली सुधारको अनुभव खोज्छन्।

नेपालमा योग, ध्यान, आयुर्वेद, प्राकृतिक चिकित्सा र स्पा सेवा जोडेर ‘स्लो टुरिजम’ विकास गर्ने सम्भावना उच्च छ। हिमाल, शुद्ध हावा, जैविक खानपान र सांस्कृतिक जीवनशैलीले यसलाई विश्वकै उत्कृष्ट वेलनेस गन्तव्य बनाउन सक्ने आधार तयार पार्छ।

जनशक्ति अभाव: मुख्य अवरोध

नेपाल आयुर्वेद चिकित्सा परिषद् का तथ्यांकअनुसार नेपालमा आयुर्वेदमा पीएचडी गरेका चिकित्सक केवल ४ जना मात्र छन् भने मास्टर डिग्री गरेका करिब १८७ जना छन् (थप प्रक्रियामा रहेका सहित करिब २०० पुग्ने अनुमान)।

यस्तो सीमित जनशक्तिले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको सेवा दिन कठिन हुने विज्ञहरू बताउँछन्। आयुर्वेद, योग प्रशिक्षक, थेरापिस्ट, स्पा विशेषज्ञ जस्ता क्षेत्रमा व्यावसायिक दक्षता भएका जनशक्ति अभावले उच्चस्तरीय पर्यटक आकर्षित गर्न समस्या भइरहेको छ।

डा. रमेश पौडेलका अनुसार वेलनेस क्षेत्रमा “मास्टरसेफ” जस्तै दक्ष र प्रमाणित जनशक्ति आवश्यक हुन्छ। “सेवा गुणस्तरीय भएन भने वेलनेस टुरिजमले अपेक्षित लाभ दिन सक्दैन,” उनले बताएका छन्।

पूर्वाधार छ, तर सेवा गुणस्तर कमजोर

होटल संघ नेपालका अनुसार नेपालका अधिकांश ठूला होटल र रिसोर्टमा योग, ध्यान, स्पा, जिम, फिटनेस सेन्टर जस्ता सुविधा उपलब्ध छन्। तर समस्या पूर्वाधारको होइन, सेवा दिने दक्ष जनशक्तिको हो। प्रशिक्षित थेरापिस्ट, आयुर्वेद विशेषज्ञ र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका वेलनेस कन्सल्टेन्ट अभावले सेवा गुणस्तरमा असर परेको छ।

नयाँ अवसर: अनुभव–आधारित पर्यटन

नेपाल एसोसिएसन अफ टुर एन्ड ट्राभल एजेन्ट्सका अनुसार नेपालले अब ‘अनुभव–आधारित पर्यटन’ मा ध्यान दिनुपर्छ।

• होटलमा हर्बल टी स्वागत
• ध्यान र योग कक्षा
• स्थानीय संस्कृति र जीवनशैलीसँग जोडिएका गतिविधि
• व्यक्तिगत स्वास्थ्यअनुसार तयार गरिएका वेलनेस प्याकेज

यस्ता साना तर प्रभावकारी अभ्यासले पर्यटकलाई गहिरो अनुभव दिन सक्छ।