बागलुङ । नेपालको एकमात्र वैधानिक सिकार आरक्ष ढोरपाटन विदेशी पर्यटकका लागि विशिष्ट साहसिक पर्यटन गन्तव्यका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ। यहाँ हुने नियन्त्रित सिकार गतिविधिबाट सरकारले ठूलो राजस्व प्राप्त गर्नुका साथै दुर्गम हिमाली क्षेत्रको पर्यटन अर्थतन्त्रमा समेत योगदान पुग्दै आएको छ।

गत आर्थिक वर्षमा ढोरपाटन सिकार आरक्षमा विदेशी सिकारीले २१ नाउर र ११ झारलको सिकार गरेका छन्। सिकार अनुमतिबापत उनीहरूले वन्यजन्तु विभागलाई ४ करोड १७ लाख रुपैयाँभन्दा बढी राजस्व बुझाएका छन्।

ढोरपाटनमा प्रत्येक वर्ष दुई चरणमा सिकार गरिन्छ। पहिलो सिकार याममा ११ नाउर र आठ झारलका लागि अनुमति दिइएकोमा आठ नाउर र पाँच झारलको सिकार भयो। यसबाट ३ करोड ३ लाख ५ हजार रुपैयाँ राजस्व संकलन भएको थियो।

त्यस्तै, दोस्रो याममा १४ नाउर र १० झारलका लागि अनुमति दिइएको थियो। उक्त अवधिमा १३ नाउर र छ झारलको सिकार भएको र त्यसबाट १ करोड ४३ लाख ७४ हजार रुपैयाँ राजस्व उठेको आरक्ष कार्यालयले जनाएको छ।

महँगो तर विशिष्ट पर्यटन अनुभव

ढोरपाटनको सिकार पर्यटन सामान्य घुमफिरभन्दा फरक र उच्च खर्च गर्ने पर्यटकलाई लक्षित गन्तव्यका रूपमा विकास भएको छ। अमेरिका, स्पेन, नेदरल्यान्ड्स र मेक्सिको लगायतका मुलुकबाट व्यावसायिक सिकार कम्पनीमार्फत विदेशीहरू यहाँ आउने गरेका छन्।

सिकारका लागि आउने एक विदेशीले करिब १५ दिनको अवधिमा २० लाखदेखि ३५ लाख रुपैयाँसम्म खर्च गर्ने गरेको आरक्ष कार्यालयको तथ्यांक छ। हेलिकप्टर, स्थानीय सहयोगी, भरिया, आवास, खाद्य सामग्री, बन्दोबस्ती तथा अन्य सेवामा हुने यस्तो खर्चले स्थानीय पर्यटन व्यवसाय र रोजगारीमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गरेको छ।

सिकारका लागि विदेशी टोली हेलिकप्टरमार्फत आरक्षका विभिन्न ब्लकमा पुग्ने गर्छन्। आरक्ष कार्यालयका कर्मचारी, नेपाली सेना तथा स्थानीय सहयोगीसमेत टोलीसँग खटिने भएकाले यसले स्थानीय स्तरमा पर्यटनसँग जोडिएका विभिन्न सेवा र व्यवसायको माग सिर्जना गर्छ।

पर्यटन विविधीकरणको सम्भावना

बागलुङ, रुकुमपूर्व र म्याग्दीमा फैलिएको ढोरपाटन सिकार आरक्ष १ हजार ३२५ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रमा फैलिएको छ। २०३९ सालमा स्थापना भएको आरक्षलाई सिकार पर्यटनसँगै प्रकृति, वन्यजन्तु अवलोकन, पदयात्रा, हिमाली संस्कृति र साहसिक पर्यटनसँग जोड्न सकिने प्रशस्त सम्भावना छ।

आरक्षलाई सेङ, बार्से, सुर्तिबाङ, फागुने, घुस्तुङ, दोगाडी र सुन्दह गरी सात सिकार ब्लकमा विभाजन गरिएको छ। यस क्षेत्रमा सिकारबाहेक हिमाली भू-दृश्य, स्थानीय संस्कृति र जैविक विविधता विदेशी तथा आन्तरिक पर्यटकका लागि थप आकर्षण बन्न सक्छन्।

स्थानीय अर्थतन्त्रमा पर्यटनको प्रभाव बढाउन सकिने

ढोरपाटनमा सिकारका लागि आउने पर्यटकले ठूलो रकम खर्च गर्ने भए पनि त्यसको अधिकतम हिस्सा स्थानीय अर्थतन्त्रमा पुर्‍याउने चुनौती अझै रहेको देखिन्छ। स्थानीय होटल, होमस्टे, यातायात, गाइड, भरिया, घोडा तथा खच्चड सेवा, स्थानीय उत्पादन र हस्तकलालाई सिकार पर्यटनसँग व्यवस्थित रूपमा जोड्न सके यसबाट हुने आर्थिक लाभ थप विस्तार गर्न सकिन्छ।

त्यसका साथै सिकार पर्यटनको अन्तर्राष्ट्रिय बजारलाई प्रकृति तथा साहसिक पर्यटनसँग जोडेर ‘हाई–भ्यालु, लो–भोल्युम’ पर्यटन गन्तव्यका रूपमा ढोरपाटनको ब्रान्डिङ गर्न सकिने सम्भावना छ।

वन्यजन्तुको संख्या र संरक्षण अवस्थाका आधारमा सरकारले हरेक वर्ष सिकारको कोटा निर्धारण गर्दै आएको छ। त्यसैले संरक्षणको वैज्ञानिक मापदण्ड कायम राख्दै पर्यटनबाट प्राप्त राजस्व र स्थानीय समुदायको आम्दानीबीच प्रभावकारी सम्बन्ध स्थापित गर्न सके ढोरपाटन नेपालको विशिष्ट साहसिक तथा वन्यजन्तु पर्यटनको अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्य बन्न सक्ने सम्भावना देखिन्छ।