काठमाडौं । विमानभित्र यात्रुलाई दिइएको अत्यधिक तातो कफी पोखिएर गम्भीर रूपमा घाइते भएको घटनामा उपभोक्ता अदालतले अन्तर्राष्ट्रिय हवाई सेवा प्रदायक कतार एयरवेजलाई ठूलो आर्थिक दायित्व तोकेको छ।

काठमाडौंस्थित उपभोक्ता अदालतले ललितपुरकी ५२ वर्षीया प्रिती थापालाई २ करोड ६१ लाख ९२ हजार ४०६ रुपैयाँ क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउन कतार एयरवेजलाई आदेश दिएको हो। यो फैसला नेपाली उपभोक्ता अधिकारको क्षेत्रमा अहिलेसम्मकै ठूलो क्षतिपूर्तिमध्येको एक मानिएको छ।

थापाले सन् २०२३ जुलाई १० मा अमेरिकाको बोस्टनबाट दोहा हुँदै काठमाडौं फर्कने क्रममा कतार एयरवेजको क्युआर ७४४ उडानमा यात्रा गरिरहेकी थिइन्। उडानका क्रममा चालक दलका सदस्यले उनलाई कफी दिएका थिए।

कफी दिने क्रममा पोखिएपछि अत्यधिक तातो पेय पदार्थ थापाको पेट, तिघ्रा तथा संवेदनशील अंगमा परेको थियो। त्यसबाट उनलाई गम्भीर जलन भएको थियो। विमानभित्रै तत्काल प्रभावकारी उपचार नपाएको र लामो समय पीडामा रहनुपरेको उनको दाबी थियो।

दोहा पुगेपछि विमानस्थलको स्वास्थ्य सेवामा परीक्षण गर्दा उनलाई दोस्रो तहको जलन (सेकेन्ड डिग्री बर्न) भएको पुष्टि भएको थियो।

एयरलाइन्सले आफ्नै गल्ती नभएको दाबी गर्‍यो

मुद्दा अदालतमा पुगेपछि कतार एयरवेजले कफी चालक दलका सदस्यले पोखाएको नभई यात्रु आफैँले ट्रेमा राख्ने क्रममा खसालेको दाबी गरेको थियो। कम्पनीले विमानभित्र प्राथमिक उपचारका सामग्री उपलब्ध गराएको र दोहा विमानस्थलमा ह्विलचेयर तथा स्वास्थ्य सेवाको व्यवस्था गरिएको पनि जिकिर गरेको थियो।

एयरलाइन्सले मोन्ट्रियल महासन्धि, १९९९ का प्रावधान उद्धृत गर्दै कफी पोखिएको घटनालाई हवाई दुर्घटनाका रूपमा व्याख्या गर्न नमिल्ने तर्कसमेत गरेको थियो।

तर उपभोक्ता अदालतले एयरलाइन्सका यी दाबीलाई स्वीकार गरेन।

अत्यधिक तातो कफीलाई अदालतले मान्यो सेवाको त्रुटि

अदालतले विमानमा प्रयोग हुने कफीको तापक्रम र यात्रुको सुरक्षासम्बन्धी दायित्वलाई पनि फैसलाको महत्वपूर्ण आधार बनाएको छ।

अदालतमा प्रस्तुत विवरणअनुसार विमानमा कफी तयार गर्दा पानी ८५ देखि ९० डिग्री सेल्सियससम्म तताइने र करिब ७० देखि ८० डिग्री सेल्सियसको तापक्रममा कफी यात्रुलाई दिने गरिएको थियो।

मानव शरीरमा गम्भीर जलन हुन सक्ने गरी अत्यधिक तातो पेय पदार्थ सुरक्षित व्यवस्थापन नगरी यात्रुलाई उपलब्ध गराउनु एयरलाइन्सको सावधानीसम्बन्धी दायित्वसँग मेल नखाने अदालतको निष्कर्ष छ।

अदालतले हवाई यात्राका क्रममा यात्रुलाई बाह्य र अप्रत्याशित कारणबाट शारीरिक चोट लागेमा त्यसलाई हवाई दुर्घटनाको दायरामा राख्न सकिने व्याख्या गरेको छ। कफी पोखिनु र त्यसबाट यात्रु घाइते हुनु पनि विमान सञ्चालनसँग सम्बन्धित घटनाकै रूपमा अदालतले हेरेको छ।

उपचार खर्च मात्र होइन, मानसिक पीडाको पनि मूल्यांकन

फैसलाले थापाले व्यहोरेको उपचार खर्चसँगै शारीरिक पीडा, मानसिक आघात र घटनाले पारेको समग्र प्रभावलाई समेत क्षतिपूर्तिको आधार बनाएको छ।

अदालतले मोन्ट्रियल महासन्धिको प्रावधानअनुसार १ लाख २८ हजार ८२१ एसडीआर बराबरको रकमलाई १ लाख ७७ हजार ३२४ अमेरिकी डलर कायम गरी नेपाली मुद्रामा २ करोड ४१ लाख ९२ हजार ४०६ रुपैयाँ निर्धारण गरेको थियो।

यसका अतिरिक्त शारीरिक तथा मानसिक पीडाबापत थप २० लाख रुपैयाँ क्षतिपूर्ति तोकिएको छ। यसरी कुल रकम २ करोड ६१ लाख ९२ हजार ४०६ रुपैयाँ पुगेको हो।

अन्तर्राष्ट्रिय यात्रामा नेपाली उपभोक्ताको अधिकार बलियो बनाउने फैसला

फैसलाले नेपालबाट अन्तर्राष्ट्रिय हवाई यात्रा गर्ने यात्रुको अधिकार र एयरलाइन्सको यात्रुप्रतिको जिम्मेवारीबारे महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ।

विशेषगरी अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन्सले सेवा प्रदान गर्दा सुरक्षा मापदण्ड, सावधानी र यात्रुको हितलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखाएको छ। यात्रुले विमानभित्र सामान्य सेवा लिइरहेको अवस्थामा हुने लापरबाहीबाट क्षति पुगेमा कम्पनीले त्यसको जिम्मेवारीबाट सहजै उम्कन नसक्ने नजिरसमेत यस फैसलाले स्थापित गरेको छ।

यो फैसला नेपाली यात्रुका लागि पनि महत्वपूर्ण मानिएको छ। यसले ठूला अन्तर्राष्ट्रिय हवाई कम्पनीको सेवा प्रयोग गर्दा नेपाली उपभोक्ताको अधिकार पनि कानुनद्वारा संरक्षित छ र लापरबाही भएमा न्यायिक उपचार खोज्न सकिन्छ भन्ने बलियो सन्देश दिएको छ।