गाँजा पर्यटनको नयाँ सम्भावना? कानुनी बाटो खुले अर्थतन्त्रसँगै ग्रामीण पर्यटनमा पनि लाभ
काठमाडौं । नेपालमा गाँजाको व्यावसायिक उत्पादन र औषधिजन्य प्रयोगलाई कानुनी दायरामा ल्याउने विषय फेरि चर्चामा आएको छ। अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले नियन्त्रित रूपमा गाँजा खेती र यसको औषधीय प्रयोग अघि बढाउन सरकार सकारात्मक रहेको बताएका छन्।
राष्ट्रिय सभामा सांसदका प्रश्नको जवाफ दिँदै मन्त्री वाग्लेले विज्ञहरूको अध्ययन र आवश्यक कानुनी व्यवस्थाका आधारमा गाँजाको व्यावसायिक उत्पादनलाई व्यवस्थित गर्न अर्थ मन्त्रालयले सहजीकरण गर्ने प्रतिबद्धता जनाए। यस विषयमा गृह मन्त्रालयसँग समन्वय गरेर प्रक्रिया अघि बढाउने उनको भनाइ छ।
गाँजालाई केवल कृषि उत्पादन, रोजगारी र राजस्वको स्रोतका रूपमा मात्र नभई औषधीय तथा नियन्त्रित प्रयोगको सम्भावनासँग जोडेर हेर्नुपर्ने मन्त्री वाग्लेले बताएका छन्।
पर्यटनसँग कसरी जोडिन सक्छ?
नेपालमा गाँजा खेतीलाई कानुनी र नियन्त्रित रूपमा अघि बढाउने वातावरण बनेमा यसको प्रभाव कृषि र औषधि उद्योगमा मात्र सीमित नहुन सक्छ। विशेषगरी ग्रामीण तथा पहाडी क्षेत्रमा कृषि पर्यटन, स्थानीय संस्कृति र प्राकृतिक गन्तव्यसँग जोडिएको नयाँ पर्यटन उत्पादन विकास गर्ने सम्भावना देखिन्छ।
नेपालका धेरै पहाडी तथा ग्रामीण क्षेत्र गाँजा खेतीका लागि अनुकूल भूगोल भएका मानिन्छन्। त्यस्ता क्षेत्रमा कानुनी उत्पादन सुरु भएमा स्थानीय किसानलाई वैकल्पिक आम्दानीको स्रोत उपलब्ध गराउन सकिन्छ। कृषि उत्पादनसँगै होमस्टे, स्थानीय खाना, पदयात्रा र गाउँ अनुभवजस्ता पर्यटन गतिविधि विकास गर्न सके यसले पर्यटकको बसाइ लम्ब्याउन पनि योगदान गर्न सक्छ।
तर यस्तो सम्भावना खुला वा अनियन्त्रित गाँजा पर्यटनका रूपमा नभई स्पष्ट कानुन, इजाजतपत्र, उत्पादनको निगरानी र औषधीय/औद्योगिक प्रयोजनमा आधारित हुनुपर्ने देखिन्छ। पर्यटकलाई लक्षित कुनै पनि गतिविधि सार्वजनिक स्वास्थ्य, सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनसँग मेल खाने गरी सञ्चालन गर्न आवश्यक हुनेछ।
मन्त्री वाग्लेले विगतका बजेटमा समेत गाँजाको सम्भाव्यता अध्ययनको विषय समेटिएको स्मरण गराउँदै बदलिँदो अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासलाई ध्यानमा राखेर नेपालले पनि यस विषयलाई सकारात्मक रूपमा अघि बढाउनुपर्ने बताएका छन्।
गाँजा खेतीलाई कानुनी मान्यता दिने विषय मुख्यतः गृह मन्त्रालयको कार्यक्षेत्रमा पर्ने भएकाले त्यस मन्त्रालयसँग समन्वय गरेर आवश्यक कानुनी निष्कर्षमा पुग्ने अर्थमन्त्रीको भनाइ छ।
यदि नियमनसहित व्यावसायिक उत्पादनको बाटो खुल्यो भने गाँजा कृषि, औषधि उद्योग, रोजगारी र सरकारी राजस्वसँगै ग्रामीण पर्यटनका लागि समेत नयाँ आर्थिक गतिविधिको आधार बन्न सक्ने सम्भावना छ। तर यसको पर्यटन सम्भावना उपयोग गर्न स्पष्ट नीति, वातावरणीय मापदण्ड र जिम्मेवार पर्यटन अवधारणा अनिवार्य हुनेछ।
