काठमाडौं । दसैँको लामो बिदालाई घुमफिरमा उपयोग गर्ने प्रवृत्ति बढ्दै जाँदा यस वर्ष पनि नेपालको पर्यटन बजारमा आन्तरिक पर्यटकको उपस्थिति उल्लेखनीय देखिएको छ। पोखरा, चितवन, मुस्ताङ, मनाङ, रारा, लुम्बिनी र बन्दीपुरजस्ता प्रमुख गन्तव्यमा स्वदेशी पर्यटकको चहलपहल बढे पनि विदेशी पर्यटकको आगमन भने अपेक्षाअनुसार हुन सकेन।

चाडपर्वमा परिवार र आफन्तसँग भेटघाट गर्ने परम्परासँगै पछिल्लो समय नयाँ ठाउँको भ्रमण गर्ने संस्कृति पनि विस्तार हुँदै गएको छ। यही प्रवृत्तिले दसैँको बिदामा आन्तरिक पर्यटनलाई चलायमान बनाउन सहयोग गरेको पर्यटन व्यवसायीहरू बताउँछन्।

अन्नपूर्ण आधार शिविर, मार्दी हिमाल, लाङटाङ र सगरमाथा आधार शिविरलगायतका पदमार्गमा समेत पर्यटकको आकर्षण देखिएको थियो। आन्तरिक पर्यटकलाई लक्षित गरी सञ्चालन गरिएका विशेष प्याकेजका कारण पोखरा, चितवन, धुलिखेल र नगरकोटका कतिपय होटल तथा रिसोर्टमा बुकिङ दर ८० देखि १०० प्रतिशतसम्म पुगेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ।

तर, स्वदेशी पर्यटकको चहलपहलले बजारमा केही उत्साह थपे पनि विदेशी पर्यटकको अपेक्षित आगमन नहुँदा समग्र पर्यटन क्षेत्रले सोचेजस्तो लाभ लिन सकेन।

बाढीपहिरोले प्रभावित बनायो विदेशी पर्यटकको आगमन

ट्रेकिङ एजेन्सिज एसोसिएसन अफ नेपाल (टान) गण्डकीका निवर्तमान अध्यक्ष कृष्ण आचार्यका अनुसार यस वर्ष विदेशी पर्यटकको तुलनामा आन्तरिक पर्यटकको उपस्थिति बढी देखिएको छ। केही लोकप्रिय पदमार्गमा प्राकृतिक विपत्तिले क्षति पुर्‍याउँदा पर्यटकको यात्रा योजना परिवर्तन भएको उनले बताए।

सेप्टेम्बरको अन्त्यतिर भएको अविरल वर्षा, बाढी र पहिरोका कारण विदेशी पर्यटकको बुकिङमा अपेक्षित वृद्धि हुन सकेन। विशेषगरी मनाङ, मुस्ताङ तथा बुढीगण्डकी करिडोर क्षेत्रमा परेको असरले मनास्लु पदमार्गमा यात्रा गर्न कठिनाइ भएको थियो।

मनास्लु जान नसकेका कतिपय पर्यटक अन्नपूर्ण आधार शिविर, मार्दी हिमाल, पुनहिल र खोप्रा क्षेत्रतर्फ मोडिएपछि ती गन्तव्यमा चाप बढेको आचार्यले बताए।

नेपालमा बाढीपहिरोबाट प्रभावित क्षेत्रबारे अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा आएका समाचारले समग्र देशकै पर्यटन असुरक्षित रहेको सन्देश प्रवाह गरेको व्यवसायीहरूको गुनासो छ। सीमित क्षेत्रमा भएको क्षतिबारे स्पष्ट जानकारी दिन नसक्दा विदेशी पर्यटकको भ्रमण निर्णय र बुकिङमा नकारात्मक असर परेको उनीहरूको भनाइ छ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रचारप्रसार कमजोर

होटल संघ नेपाल (हान) का अध्यक्ष विनायक शाहका अनुसार नेपालमा होटल तथा पर्यटन पूर्वाधारको क्षमता बढ्दै गए पनि त्यसअनुसार विदेशी पर्यटक भित्र्याउन सकिएको छैन। अक्टोबर र नोभेम्बर पदयात्राका लागि उपयुक्त समय भए पनि प्रभावकारी अन्तर्राष्ट्रिय प्रचारप्रसारको अभावले पर्यटन बजारले अपेक्षित गति लिन नसकेको उनले बताए।

बाढीपहिरोपछि नेपालका अधिकांश पर्यटकीय क्षेत्र सुरक्षित रहेको र प्रभावित गन्तव्यबाहेक अन्य स्थानमा भ्रमण गर्न सकिने सन्देश अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रभावकारी रूपमा पुर्‍याउन नसकिएको शाहको भनाइ छ।

उनले सरकारले सन् २०२७ लाई ‘वेलनेस टुरिजम इयर’ घोषणा गरे पनि त्यसको कार्यान्वयनका लागि आवश्यक संरचना र बजेट व्यवस्थापनमा ढिलाइ भएको विषय उठाए। पर्यटन प्रवर्द्धनका योजना घोषणा गरेर मात्र नहुने भन्दै उनले कार्यान्वयनलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताए।

नेपाल पर्यटन बोर्डमा नेतृत्वको अभाव र बजेट पारित हुन भएको ढिलाइले समेत प्रवर्द्धनात्मक गतिविधिमा असर परेको व्यवसायीहरूको टिप्पणी छ। मुख्य पर्यटकीय सिजन सुरु हुनुअघि नै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रचारप्रसारका कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने भए पनि संस्थागत कमजोरीका कारण त्यसमा अपेक्षित प्रगति हुन नसकेको उनीहरूको भनाइ छ।

पर्यटक आगमनमा २० प्रतिशतसम्म वृद्धि हुने अपेक्षा पूरा भएन

नेपाल पर्यटन बोर्डका पूर्व प्रमुख कार्यकारी अधिकृत दीपकराज जोशीका अनुसार यस वर्षको मुख्य पर्यटकीय सिजनमा पर्यटक आगमन करिब १८ देखि २० प्रतिशतसम्म बढ्ने अपेक्षा गरिएको थियो। तर, प्राकृतिक विपत्ति, अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिमा देखिएको तनाव र प्रभावकारी सूचनाप्रवाहको अभावले उक्त लक्ष्य पूरा हुन सकेन।

उनका अनुसार मध्यपूर्वको तनावपूर्ण अवस्था र दसैँअघि नेपालमा भएको अविरल वर्षा तथा बाढीपहिरोले विदेशी पर्यटकको यात्रा योजनामा प्रभाव पारेको हो।

विपत्तिका बेला सम्बन्धित निकायले तत्काल तथ्यपरक जानकारी उपलब्ध गराउनुपर्ने भए पनि प्रभावित क्षेत्र र सुरक्षित पर्यटकीय गन्तव्यबीचको भिन्नता स्पष्ट पार्न नसकिएको जोशीको भनाइ छ। यसले गर्दा नेपालका सबै क्षेत्र प्रभावित छन् भन्ने गलत धारणा फैलिएको र कतिपय पर्यटकले भ्रमण रद्द गर्ने अवस्था आएको उनले बताए।

जोशीले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा संकट व्यवस्थापनसम्बन्धी सञ्चारलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्नेमा जोड दिए। उनका अनुसार पर्यटकलाई सही सूचना दिन सकेको भए प्राकृतिक विपत्तिको असर केही हदसम्म कम गर्न सकिन्थ्यो।

साढे पाँच महिनादेखि पर्यटन बोर्डमा सीईओ नियुक्ति हुन सकेन

नेपाल पर्यटन बोर्ड लामो समयदेखि प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) विहीन रहँदा पर्यटन प्रवर्द्धनका काम प्रभावित भएको पर्यटन क्षेत्रका जानकारहरूको भनाइ छ। आर्थिक वर्ष सुरु भएको लामो समयपछि मात्र बजेट पारित हुँदा मुख्य सिजनअघि गर्नुपर्ने अन्तर्राष्ट्रिय प्रचारप्रसारका कार्यक्रमसमेत प्रभावित भएको उनीहरूको तर्क छ।

जोशीका अनुसार पर्यटकीय सिजन सुरु हुनुभन्दा महिनौँअघि नै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रचार अभियान सञ्चालन गर्नुपर्ने हुन्छ। तर, नेतृत्व र बजेट व्यवस्थापनमा भएको ढिलाइले दसैँको समयमा नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गर्ने अवसर कमजोर बनाएको छ।

विदेशी पर्यटकलाई नेपाल भ्रमणका लागि विश्वस्त पार्न पर्यटन बोर्डले सक्रिय भूमिका खेल्नुपर्नेमा संस्थागत निष्क्रियताले थप चुनौती सिर्जना गरेको उनले बताए।

युरोपेली पर्यटकका बुकिङ रद्द, भारतीय पर्यटकको आवागमन सामान्य

नेपाल पर्यटन बोर्डका वरिष्ठ अधिकृत सूर्य थपलियाका अनुसार बाढीपहिरोको समाचारले विशेषगरी लामो दूरीका गन्तव्यबाट आउने पर्यटकको भ्रमणमा असर पारेको छ। युरोपेली पर्यटकले प्रायः जुलाई र अगस्टमै अक्टोबर तथा नोभेम्बरका लागि भ्रमण बुकिङ गर्ने भए पनि नेपालमा भएको प्राकृतिक विपत्तिको खबरपछि कतिपयले आफ्नो यात्रा रद्द गरेका थिए।

यद्यपि, भारतबाट स्थलमार्ग हुँदै नेपाल आउने पर्यटकको आवागमनमा तुलनात्मक रूपमा ठूलो असर नदेखिएको उनले बताए। दसैँ–तिहारको अवधिमा भारतीय पर्यटकको आगमन सामान्य प्रवृत्तिअनुसार रहने अपेक्षा पर्यटन बोर्डले गरेको छ।

थपलियाका अनुसार विपत्तिका कारण सिर्जना भएको राष्ट्रिय शोक र जनधनको क्षतिले आन्तरिक पर्यटनमा समेत प्रभाव पारेको थियो। प्राकृतिक विपत्तिपछि नागरिकमा देखिएको भावनात्मक असरका कारण चाडपर्वको बिदामा घुम्न जाने उत्साह कम हुन सक्ने उनको भनाइ छ।

पर्यटन बोर्डमा नेतृत्वको अभाव र बजेट पारित हुन भएको ढिलाइलाई उनले प्राविधिक कारणसँग जोड्दै पूर्वनिर्धारित अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रम भने मन्त्रालयको स्वीकृतिमा सञ्चालन गरिएको स्पष्ट पारे। यस वर्ष पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि पर्याप्त बजेट विनियोजन भएको दाबी गर्दै उनले बाँकी अवधिमा कार्यक्रमलाई तीव्रता दिने बताए।

पर्यटन क्षेत्रका लागि चुनौती र अवसर दुवै

यस वर्षको दसैँले आन्तरिक पर्यटनले नेपाली पर्यटन बजारलाई कठिन परिस्थितिमा पनि केही हदसम्म चलायमान बनाउन सक्ने देखाएको छ। तर, विदेशी पर्यटकको आगमन अपेक्षाअनुसार नबढ्नु, प्राकृतिक विपत्तिपछिको कमजोर सञ्चार व्यवस्थापन र अन्तर्राष्ट्रिय प्रचारप्रसारमा देखिएको सुस्तताले पर्यटन क्षेत्रका चुनौतीलाई उजागर गरेको छ।

पर्यटन व्यवसायीहरूका अनुसार प्रभावित क्षेत्रको वास्तविक अवस्था, सुरक्षित गन्तव्य र यातायात तथा पदमार्गको अवस्थाबारे समयमै विश्वसनीय सूचना प्रवाह गर्नु आवश्यक छ। साथै, पर्यटन बोर्डको नेतृत्व व्यवस्थापन, बजेटको समयमै कार्यान्वयन र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा निरन्तर प्रचारप्रसार गर्न सके नेपालले आगामी पर्यटकीय सिजनमा विदेशी पर्यटकको विश्वास पुनः हासिल गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।