बजेट खर्चमा पर्यटन मन्त्रालय कमजोर, पूर्वाधार र सम्पदा संरक्षणका योजना प्रभावित
काठमाडौं । संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा विनियोजित बजेटको एक तिहाइभन्दा कम रकम मात्र खर्च गर्न सकेपछि पर्यटन क्षेत्रसँग सम्बन्धित विकास योजना र पूर्वाधार निर्माणको गति अपेक्षाअनुसार अघि बढ्न नसकेको देखिएको छ।
मन्त्रालयको चौथो त्रैमासिक प्रगति विवरणअनुसार कुल ७ अर्ब ६८ करोड रुपैयाँ बजेटमध्ये करिब २ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँ मात्र खर्च भएको छ। यस आधारमा समग्र बजेट खर्च ३१.६८ प्रतिशतमा सीमित भएको हो। विशेषगरी पूँजीगत खर्च १६.२१ प्रतिशत मात्र रहनुले पर्यटन पूर्वाधार, सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षण तथा गन्तव्य विकासका कार्यक्रम प्रभावित भएको संकेत गरेको छ।
नेपालले पछिल्ला वर्षहरूमा पर्यटन पुनरुत्थानलाई प्राथमिकतामा राख्दै नयाँ गन्तव्य प्रवर्द्धन, पर्यटकीय पूर्वाधार विस्तार, पुरातात्त्विक सम्पदाको संरक्षण तथा हवाई सेवाको स्तरोन्नतिलाई मुख्य लक्ष्य बनाएको छ। तर बजेट कार्यान्वयन कमजोर हुँदा यस्ता योजनाहरूले अपेक्षित गति लिन नसकेको देखिन्छ।
पर्यटन विभाग, पुरातत्व विभाग तथा अन्य मातहतका निकायले पूँजीगत बजेट खर्च गर्न नसक्दा गन्तव्य सुधार, पदमार्ग व्यवस्थापन, पर्यटन सूचना केन्द्र निर्माण, सम्पदा पुनःनिर्माण तथा संरक्षणसम्बन्धी कार्यक्रमहरू प्रभावित भएका हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।
मन्त्रालय आफैंले पनि गत वर्ष २१ करोड ८४ लाख रुपैयाँ बजेट पाएकामा ९ करोड ३० लाख रुपैयाँ मात्र खर्च गर्न सकेको छ, जुन कुल विनियोजनको ४२.५८ प्रतिशत हो।
पर्यटन क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार नेपालले सन् २०२५ पछि पर्यटन आगमन बढाउने लक्ष्य लिएको अवस्थामा बजेट खर्चको यस्तो अवस्था चिन्ताको विषय हो। उनीहरूका अनुसार बजेट विनियोजनभन्दा पनि त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा ध्यान नदिँदा पर्यटन पूर्वाधार विस्तार, गन्तव्य व्यवस्थापन र सेवा सुधारका योजनाले अपेक्षित परिणाम दिन सकेका छैनन्।
नेपालको अर्थतन्त्रमा पर्यटन क्षेत्रलाई रोजगारी, विदेशी मुद्रा आर्जन र स्थानीय आर्थिक गतिविधिको प्रमुख स्रोत मानिन्छ। त्यसैले आगामी वर्षहरूमा बजेट कार्यान्वयन क्षमता सुधार्नु मन्त्रालयका लागि प्रमुख चुनौतीका रूपमा देखिएको छ।
