बाघ गणनासँगै चितवन–पर्सामा वन्यजन्तु पर्यटनको उत्साह, एक चरण अझै बाँकी
चितवन — विश्वप्रसिद्ध वन्यजन्तु गन्तव्य चितवन र पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जमा जारी बाघ गणनाले संरक्षणसँगै पर्यटन क्षेत्रलाई पनि थप ऊर्जा दिएको छ। गत पुस ३ गतेदेखि सुरु भएको बाघ गणनाको दोस्रो चरण सम्पन्न भएसँगै अब अन्तिम चरणको तयारी थालिएको छ।
चितवन र पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जलाई एउटै ब्लक बनाएर गरिएको गणनाले निकुञ्जको जैविक समृद्धि उजागर गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। निकुञ्जका सूचना अधिकारी अविनाश थापा मगरका अनुसार दोस्रो चरणमा जडान गरिएका स्वचालित क्यामेरा आजदेखि निकाल्न थालिएको छ। दुईदेखि तीन दिनभित्र क्यामेरा संकलन गरी तेस्रो चरणका लागि पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जमा पुनः जडान गरिनेछ।
सौराहा, खगेन्द्रमल्ली, लोथर–प्रतापपुर, बोटेसिमरा, स्वमेश्वर, बगई, अम्बुवा हुँदै सिकारी बाससम्म फैलिएको क्षेत्रमा १३ वटा क्याम्प खडा गरी गणना गरिएको थियो। यी क्षेत्रहरू जंगल सफारी र प्रकृति पर्यटनका दृष्टिले पनि चर्चित मानिन्छन्।
निकुञ्जलाई ३३६ ग्रिडमा विभाजन गरी प्रत्येक ग्रिडमा एक जोडी क्यामेरा राखेर बाघको गतिविधि अभिलेख गरिएको हो। चितवन–पर्सा ब्लकमा कुल ९५८ ग्रिडमार्फत गणना भइरहेको छ, जसले दुई वर्ग किलोमिटर क्षेत्रलाई एक इकाइका रूपमा समेट्छ। यस्तो वैज्ञानिक विधिले बाघको यथार्थ संख्या पत्ता लगाउन सहयोग पुर्याउने मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय वन्यजन्तु पर्यटकको आकर्षण बढाउने विश्वास लिइएको छ।
तीन महिनासम्म चल्ने यो गणनामा निकुञ्जका कर्मचारी, राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषका प्राविधिक, स्थानीय स्वयंसेवी, विद्यार्थी तथा संरक्षण साझेदार सहभागी छन्। गणकहरू जंगलभित्र अस्थायी क्याम्पमा बसेर दैनिक क्यामेरा अनुगमन गर्दै आएका छन्, जसले संरक्षण पर्यटन (eco-tourism) को अभ्यासलाई पनि बलियो बनाएको छ।
बाघको शरीरमा रहेका पाटाका आधारमा प्रत्येक बाघको पहिचान गरिने भएकाले गणनाको नतिजा अत्यन्तै विश्वसनीय हुने निकुञ्जको विश्वास छ। यसअघि सन् २०२२ मा गरिएको गणनामा नेपालमा ३५५ वयस्क बाघ रहेको तथ्याङ्क सार्वजनिक भएको थियो, जसले नेपाललाई बाघ संरक्षणमा विश्वमै उदाहरणीय मुलुकको रूपमा स्थापित गरेको थियो।
संरक्षण र पर्यटनबीचको सहकार्यका रूपमा हेरिएको बाघ गणनाले चितवन र पर्सालाई भविष्यमा अझ आकर्षक वन्यजन्तु पर्यटन गन्तव्यका रूपमा उभ्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
