पर्यटनको आकर्षण बन्दै एक महिने गुँला पर्व, स्वयम्भूमा बढ्यो धार्मिक पर्यटकको चहलपहल

काठमाडौं । नेवार समुदायका बौद्ध धर्मावलम्बीले परम्परागत रूपमा मनाउँदै आएको एक महिने गुँला पर्व बिहीबारदेखि सुरु भएको छ। धार्मिक आस्था, मौलिक संगीत, जातीय संस्कृति र काठमाडौं उपत्यकाका ऐतिहासिक सम्पदालाई एकै ठाउँमा जोड्ने भएकाले गुँला पर्व पछिल्लो समय सांस्कृतिक पर्यटनको महत्वपूर्ण आकर्षणका रूपमा समेत स्थापित हुँदै गएको छ।

नेपाल संवत्अनुसार गुँलाथ्व पारुदेखि ञलाथ्व पारुसम्म मनाइने यो पर्वका क्रममा भक्तजनले परम्परागत बाजागाजासहित बौद्ध चैत्य तथा विभिन्न धार्मिक स्थलको परिक्रमा गर्ने गर्छन्। पर्व सुरु भएसँगै काठमाडौंको स्वयम्भू महाचैत्य क्षेत्रमा धार्मिक यात्रु तथा पर्यटकको चहलपहल बढेको छ।

गुँला पर्वको मुख्य आकर्षणमध्ये परम्परागत बाजागाजासहित स्वयम्भूको परिक्रमा पनि हो। धाः, धिमे, भुस्या, बाँसुरी तथा राँगाको सिङबाट बनाइने ‘न्याकुँ’ जस्ता मौलिक बाजाको प्रयोगले पर्वलाई विशिष्ट सांस्कृतिक पहिचान दिएको छ। यी सांगीतिक परम्पराले विदेशी तथा आन्तरिक पर्यटकलाई काठमाडौंको जीवित नेवारी संस्कृतिसँग प्रत्यक्ष जोड्ने अवसरसमेत प्रदान गर्छन्।

पर्वका क्रममा स्वयम्भू महाचैत्यसँगै बौद्धनाथ, पाटनको पुलचोक तथा उपत्यकाका विभिन्न स्थानमा रहेका चैत्यको परिक्रमा गरिन्छ। टोल–टोलबाट समूह बनाएर बाजागाजासहित धार्मिक स्थल तथा स्थानीय देवदेवीको परिक्रमा गर्ने परम्पराले काठमाडौं उपत्यकाको मौलिक बस्ती, जात्रा र सामुदायिक जीवनलाई नजिकबाट बुझ्ने अवसर पर्यटकलाई दिन्छ।

गुँला पर्वमा स्थानीय इष्टदेवता, गणेश, भीमसेन, भैरवलगायत देवीदेवताको पूजा तथा परिक्रमा गर्ने चलन पनि छ। यसले पर्वलाई केवल धार्मिक अनुष्ठानमा सीमित नराखी उपत्यकाको मूर्त तथा अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदाको अनुभव गर्ने अवसरका रूपमा विस्तार गरेको छ।

खेतीपातीको मुख्य काम सकिएपछि तुलनात्मक रूपमा फुर्सदिलो समयमा मनाइने गुँला पर्वमा समुदायबीच भेटघाट, सांस्कृतिक गतिविधि र सामूहिक सहभागिताले विशेष महत्व राख्छ। यही सामुदायिक पक्षले पर्वलाई सांस्कृतिक पर्यटनको दृष्टिले थप आकर्षक बनाएको छ।

एक महिनासम्म चल्ने पर्वलाई व्यवस्थित रूपमा पर्यटनसँग जोड्न सके स्वयम्भू, बौद्धनाथ र पाटनका सम्पदासँगै काठमाडौंका पुराना नेवारी बस्ती, परम्परागत संगीत, स्थानीय खानपान र हस्तकलालाई समेत पर्यटकीय अनुभवमा समेट्न सकिने सम्भावना छ। यसबाट धार्मिक पर्यटनसँगै सांस्कृतिक पर्यटन प्रवर्द्धन, स्थानीय व्यवसायमा आम्दानी वृद्धि र मौलिक सम्पदाको संरक्षणमा समेत योगदान पुग्न सक्छ।

पर्व अवधिभर हुने धार्मिक तथा सांस्कृतिक गतिविधिले काठमाडौं उपत्यकाको जीवित संस्कृति प्रदर्शन गर्ने भएकाले गुँला पर्वलाई अन्तर्राष्ट्रिय तथा आन्तरिक पर्यटकका लागि सांस्कृतिक पर्यटनको विशेष प्याकेजका रूपमा विकास गर्न सकिने आधारसमेत देखिएको छ।