कोरलासम्म सडक सहज बन्दै, मुस्ताङको पर्यटनमा नयाँ सम्भावनाको ढोका

मुस्ताङ  । बेनी–जोमसोम–कोरला सडकको विस्तार र स्तरोन्नतिले हिमाली जिल्ला मुस्ताङको पर्यटन विकासमा नयाँ सम्भावनाको आधार तयार गरिरहेको छ। चीनसँगको उत्तरी नाका कोरलासम्म सडक पहुँच विस्तार हुँदै जाँदा मुस्ताङलाई धार्मिक, प्राकृतिक, साहसिक र सीमापार पर्यटनको महत्वपूर्ण गन्तव्यका रूपमा विकास गर्ने अवसर थप बलियो बनेको छ।

नेपाललाई चीनसँग जोड्ने राष्ट्रिय गौरवको यस सडक आयोजनामा आर्थिक वर्ष २०७३/७४ देखि २०८२/८३ सम्म ८ अर्ब ९६ करोड रुपैयाँभन्दा बढी खर्च भइसकेको छ। आयोजनाको पछिल्लो संशोधित लागत १५ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ भने भौतिक प्रगति ६५ प्रतिशत र वित्तीय प्रगति ६० प्रतिशत पुगेको छ।

पर्यटनका दृष्टिले यो सडक केवल यातायात पूर्वाधार होइन, मुस्ताङको पर्यटन अर्थतन्त्र विस्तार गर्ने मेरुदण्ड बन्न सक्ने देखिन्छ। पर्वतको मालढुंगादेखि चीनको उत्तरी कोरलानाकासम्म २०२ किलोमिटर सडक स्तरोन्नति तथा कालोपत्र गर्ने लक्ष्यले पोखरा–बागलुङ–बेनी हुँदै मुस्ताङ प्रवेश गर्ने पर्यटकलाई थप सहज र सुरक्षित यात्रा सुविधा उपलब्ध गराउने अपेक्षा गरिएको छ।

हालसम्म करिब ९० किलोमिटर सडक कालोपत्र भइसकेको छ। बेनी–जोमसोम खण्डको अधिकांश भागमा सडक सुधार हुँदै जानु र जोमसोम–कोरला खण्डमा पनि स्तरोन्नतिको काम अघि बढ्नुले पर्यटकको यात्रा समय घटाउने तथा वर्षायाममा हुने यातायात अवरोध कम गर्ने सम्भावना बढाएको छ।

धार्मिक पर्यटनको विस्तार

मुस्ताङ नेपालको प्रमुख धार्मिक पर्यटन गन्तव्यमध्ये एक हो। मुक्तिनाथ, कागबेनी, जोमसोम, दामोदरकुण्डलगायत धार्मिक तथा सांस्कृतिक स्थलमा वर्षेनी ठूलो संख्यामा आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक पुग्ने गरेका छन्।

सडक पूर्वाधार बलियो बन्दै गएपछि मुक्तिनाथ दर्शनका लागि आउने तीर्थयात्रीसँगै प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक पर्यटनमा रुचि राख्ने पर्यटकलाई समेत मुस्ताङका अन्य गन्तव्यसम्म लैजान सहज हुनेछ। यसले जोमसोम र मुक्तिनाथमा केन्द्रित पर्यटनलाई जिल्लाका अन्य गाउँ तथा गन्तव्यसम्म विस्तार गर्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

कोरला नाकाले बढाउन सक्छ सीमापार पर्यटन

कोरला नाकासम्म सडक पहुँच विस्तार हुनु मुस्ताङका लागि पर्यटनको नयाँ अध्याय बन्न सक्ने विषय हो। चीनसँग जोडिएको सीमावर्ती क्षेत्रलाई व्यवस्थित पर्यटन गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सके कोरला क्षेत्र भविष्यमा सीमापार आवागमन, व्यापारिक पर्यटन, हिमाली संस्कृति र प्राकृतिक दृश्यावलोकनको केन्द्र बन्न सक्छ।

विशेषगरी नेपाल–चीन सीमावर्ती क्षेत्रमा पूर्वाधार, होटल, होमस्टे, पर्यटक सूचना केन्द्र, पदयात्रा मार्ग र स्थानीय उत्पादनको बजार विस्तार गर्न सके सडक निर्माणको प्रत्यक्ष लाभ स्थानीय समुदायले पर्यटनमार्फत लिन सक्नेछन्।

साहसिक पर्यटनलाई पनि टेवा

मुस्ताङको भौगोलिक बनोटले पदयात्रा, साइकल यात्रा, मोटरसाइकल टुर, जिप सफारी, पर्वतीय दृश्यावलोकन तथा फोटोग्राफीका लागि विशिष्ट सम्भावना बोकेको छ। सडकको गुणस्तर सुधार हुँदा यस्ता गतिविधिमा सहभागी हुने पर्यटकको पहुँच पनि विस्तार हुन सक्छ।

तर सडक विकाससँगै पर्यटनको दिगोपनलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्ने देखिन्छ। हिमाली भूगोलमा अनियन्त्रित सडक विस्तारले प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक सम्पदामा असर पार्न सक्ने भएकाले सडक निर्माणसँगै वातावरण संरक्षण, भूक्षय नियन्त्रण र दृश्य सौन्दर्य जोगाउने नीति आवश्यक हुनेछ।

पुल र पहिरो नियन्त्रणले बढाउनेछ पर्यटकको सुरक्षा

पर्यटकका लागि सडकको गुणस्तर जति महत्वपूर्ण छ, त्यति नै महत्वपूर्ण यसको वर्षैभरि सञ्चालनयोग्यता हो। आयोजनाले २६ वटा पक्की मोटरेबल पुल निर्माण गर्ने लक्ष्य राखेकोमा १८ वटा पुल निर्माण सम्पन्न भइसकेका छन्। चार पुल निर्माणाधीन छन् भने थप चार पुलका लागि बजेट आवश्यक रहेको छ।

ताङ्वे खोला, कागबेनी खोला, रुप्से खोला, भुरुङ खोला तथा बेनीस्थित कालिगण्डकी नदीमा आवश्यक पुल निर्माण भएपछि यात्राको जोखिम र समय दुवै घट्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।

त्यस्तै, म्याग्दीका गुइठेभीर, खामभित्ता र बैसरीलगायत पहिरो प्रभावित क्षेत्रमा भइरहेको रोकथामको काम पर्यटनका लागि पनि महत्वपूर्ण छ। पर्यटकीय मौसममा सडक अवरुद्ध हुँदा यात्रु अलपत्र पर्ने र पर्यटन व्यवसाय प्रभावित हुने समस्या कम गर्न यस्ता संरचना निर्णायक बन्न सक्छन्।

स्थानीय पर्यटन व्यवसायमा अवसर

सडक सहज हुँदा पर्यटकको संख्या मात्र होइन, उनीहरूको बसाइ अवधि र खर्च गर्ने क्षेत्र पनि विस्तार गर्न सकिने सम्भावना हुन्छ। जोमसोम, कागबेनी र मुक्तिनाथभन्दा बाहिरका गाउँमा होमस्टे, स्थानीय खानाका परिकार, हस्तकला, कृषि उत्पादन तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमलाई पर्यटनसँग जोड्न सके सडक पूर्वाधारको आर्थिक लाभ गाउँसम्म पुर्‍याउन सकिन्छ।

यसका लागि स्थानीय तह र निजी क्षेत्रले सडक निर्माणसँगै पर्यटन पूर्वाधारमा लगानी बढाउनुपर्ने देखिन्छ। होटल तथा होमस्टेको गुणस्तर सुधार, पर्यटक सूचना केन्द्र, सार्वजनिक शौचालय, खानेपानी, पार्किङ, स्वास्थ्य सेवा र डिजिटल सूचना प्रणाली विस्तार गर्न सके मुस्ताङको पर्यटन अनुभव थप व्यवस्थित बन्न सक्छ।

सडकसँगै पर्यटनको मास्टर प्लान आवश्यक

बेनी–जोमसोम–कोरला सडक सम्पन्न भएपछि पर्यटकको आवागमन बढ्ने निश्चित भए पनि केवल सडक निर्माणले पर्यटन विकास सुनिश्चित गर्दैन। सडकलाई पर्यटनसँग जोडेर एकीकृत योजना बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ।

मुक्तिनाथ र कागबेनीजस्ता स्थापित गन्तव्यसँग कोरला, लोमान्थाङ, उपल्लो मुस्ताङ, थासाङ र अन्य ग्रामीण क्षेत्रलाई जोडेर बहुदिवसीय पर्यटन प्याकेज विकास गर्न सकिन्छ। साथै, पदयात्रा, धार्मिक यात्रा, सांस्कृतिक भ्रमण, साहसिक पर्यटन र सीमावर्ती पर्यटनलाई एउटै पर्यटन सर्किटमा जोड्न सके पर्यटकको बसाइ अवधि बढाउन सकिनेछ।

यसरी हेर्दा बेनी–जोमसोम–कोरला सडक आयोजना सडक निर्माणको परियोजनामात्र नभई मुस्ताङको पर्यटन भूगोल परिवर्तन गर्ने आधारभूत पूर्वाधार बन्न सक्छ। अबको चुनौती भनेको सडक बनेपछि आउने पर्यटकलाई केवल बाटो हुँदै जाने यात्रुमा सीमित नराखी स्थानीय अर्थतन्त्रमा जोड्ने पर्यटन रणनीति बनाउनु हो। सडकसँगै पर्यटन पूर्वाधार, वातावरण संरक्षण र स्थानीय समुदायको सहभागिता सुनिश्चित गर्न सकिए कोरला सडकले मुस्ताङको पर्यटनलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउन सक्छ।