बेवास्ताबाट ब्राण्डसम्म: दमकको इन्द्रेणी तालले पायो नयाँ पर्यटकीय पहिचान
झापा । केही वर्षअघिसम्म जलकुम्भीले ढाकिएको, बेवास्तामा परेको र सीमित स्थानीयबाहेक धेरैलाई अपरिचित रहेको इन्द्रेणी ताल आज झापाको उदाउँदो पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ। दमक नगरपालिका–१० मा अवस्थित यो ताल अहिले स्थानीय पहल, निजी लगानी र बढ्दो पर्यटक आकर्षणका कारण चर्चामा आउन थालेको छ।
पहिले सिँचाइका लागि प्रयोग हुने सामान्य बाँधको रूपमा रहेको यो क्षेत्रलाई क्रमशः संरक्षण, सरसफाइ र सौन्दर्यकरण गर्दै ‘इन्द्रेणी ताल’ नामकरण गरिएको हो। जलकुम्भी झार हटाउने, पानी सफा गर्ने र वरपरको वातावरणीय सुधार गर्ने कामपछि तालको स्वरूप नै परिवर्तन भएको छ। अहिले यहाँको स्वच्छ पानी, खुला किनार र व्यवस्थित संरचनाले यसलाई पिकनिक, अवलोकन र घुमफिरका लागि आकर्षक गन्तव्य बनाएको छ।
यस परिवर्तनको केन्द्रमा स्थानीय युवा रोहित राईको सक्रिय भूमिका देखिन्छ। उनले बोटिङ सेवा सञ्चालनसँगै ताल क्षेत्रको व्यवस्थापन र प्रवर्द्धनमा अग्रसरता देखाएका छन्। मोटरेबल बोटिङ सुरु भएपछि तालमा नयाँ जीवन आएको छ। पानीमा सञ्चालन हुने साना बोटहरूले पर्यटकलाई मनोरञ्जनसँगै प्राकृतिक सौन्दर्यको नजिकबाट अनुभूति गर्ने अवसर दिएका छन्।
इन्द्रेणी तालको विकासले स्थानीय अर्थतन्त्रमा समेत सकारात्मक प्रभाव पारेको छ। हाल यहाँ करिब ८ जनाले प्रत्यक्ष रोजगारी पाएका छन् भने आसपासका क्षेत्रमा करिब १५ वटा साना व्यवसाय सञ्चालनमा आएका छन्। चिया पसल, खाजा स्टल, पार्किङ सेवा लगायतका गतिविधिले स्थानीय आम्दानी बढाउन मद्दत पुर्याएको छ।
स्थानीय बासिन्दाका अनुसार, एक समय गाईवस्तु बाँध्ने र सिँचाइमा सीमित रहेको यो क्षेत्र अहिले पर्यटकको भीड लाग्ने स्थलमा रूपान्तरण भएको छ। दमक मात्र होइन, आसपासका जिल्ला र क्षेत्रबाट समेत मानिसहरू यहाँ पुग्ने क्रम बढ्दो छ।
यद्यपि, तीव्र विकाससँगै केही चुनौतीहरू पनि देखिएका छन्। खानेपानी, शौचालय, विद्युत् सुविधा र समुचित पूर्वाधारको अभावले पर्यटकलाई असहज हुने गरेको गुनासो छ। बढ्दो भीड व्यवस्थापन र दिगो संरक्षणका लागि दीर्घकालीन योजना आवश्यक रहेको स्थानीयको भनाइ छ।
बोटिङ सञ्चालक रोहित राईका अनुसार यो परियोजना केवल व्यवसायिक उद्देश्यभन्दा पनि सामाजिक योगदानको भावनाबाट अघि बढाइएको हो। उनका अनुसार सामान्य पर्यटकका लागि २०० रुपैयाँ शुल्क निर्धारण गरिएको छ भने विद्यार्थी, ज्येष्ठ नागरिक र अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूलाई छुट तथा निःशुल्क सेवा उपलब्ध गराइन्छ।
समुदायको साझा प्रयास, स्थानीय नेतृत्व र सानो लगानीबाट सम्भव भएको यो रूपान्तरण अहिले उदाहरणीय बनेको छ। एक समय उपेक्षित रहेको इन्द्रेणी तालले अहिले दमकलाई नयाँ पहिचान दिने आधार तयार गरिरहेको छ।
यदि आवश्यक पूर्वाधार विकास, प्रभावकारी व्यवस्थापन र सरकारी सहयोगलाई थप सुदृढ बनाइयो भने इन्द्रेणी ताल पूर्वी नेपालको महत्वपूर्ण पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा स्थापित हुने विश्वास स्थानीयमा बढ्दै गएको छ।
