कञ्चनवन : धार्मिक आस्था र उत्सव पर्यटनको केन्द्र

धनुषा । धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक निरन्तरता र सामुदायिक उत्सवको अनुपम संगम बनेको मिथिला माध्यमिकी परिक्रमाले यस वर्ष पर्यटनको दृष्टिले पनि विशेष आकर्षण सिर्जना गरेको छ। मिथिलाञ्चलको ‘महाकुम्भ’का रूपमा चिनिने यो १५ दिने पदयात्रा अन्तर्गत श्रद्धालुहरू सोमबार महोत्तरीको कञ्चनवन पुगेर परम्परागत रूपमा रङ–अबिर साटासाट गर्दै होली उत्सव मनाएका छन्।

कञ्चनवन परिक्रमा मार्गको महत्वपूर्ण विश्रामस्थल मात्र होइन, मिथिला क्षेत्रको धार्मिक–सांस्कृतिक पर्यटनको प्रमुख गन्तव्यका रूपमा विकसित हुँदै गएको छ। परम्पराअनुसार आठौँ दिन यहाँ पुगेर श्रद्धालुहरूले होली खेल्ने चलन छ। यसपटक पनि ध्रुवकुण्ड बाट प्रस्थान गरेको टोली भङ्गाहा नगरपालिका–९ हरिनमरीस्थित कञ्चनवन पुगेर भव्य रूपमा होली उत्सवमा सहभागी भयो।

स्थानीय तहले समेत यस अवसरलाई ‘धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धन’सँग जोड्दै व्यवस्थित स्वागतको तयारी गरेको थियो। प्रवेशद्वार सजावट, पण्डाल, अस्थायी आवास, प्रसाद वितरण, सांस्कृतिक कार्यक्रम र होली मिलन समारोहले क्षेत्रीय पर्यटनलाई जीवन्त बनाएको देखिन्थ्यो।

मिथिला विहारीको डोला र सांस्कृतिक आकर्षण

परिक्रमामा मिथिला विहारी मन्दिर (कचुरी, धनुषा) बाट भगवान् रामको डोला तथा जनकपुरधाम को अग्निकुण्डबाट माता जानकीको डोलाको नेतृत्वमा धार्मिक झाँकी, भजन–कीर्तनसहित यात्रा अघि बढेको छ। हजारौँ श्रद्धालु, साधुसन्त र पर्यटकको सहभागिताले मार्गका प्रत्येक विश्रामस्थललाई अस्थायी सांस्कृतिक सहरमा परिणत गर्ने गरेको छ।

कञ्चनवनमा त्रेतायुगमा भगवान् राम र सीताले होली खेलेको धार्मिक विश्वासले यस स्थानलाई ‘होली प्रारम्भ स्थल’का रूपमा चिनाएको छ। यही धार्मिक आख्यानले यहाँको होलीलाई आन्तरिक तथा सीमापार धार्मिक पर्यटकका लागि विशेष आकर्षण बनाएको छ।

नेपाल–भारत सांस्कृतिक सेतु

मिथिला माध्यमिकी परिक्रमा नेपाल र भारतबीचको सांस्कृतिक सद्भावको जीवित उदाहरण हो। यात्राले नेपालका धनुषा र महोत्तरीका १३ तथा भारतका दुई गरी १५ विश्रामस्थल समेट्छ। सहभागीहरूले करिब १३३ किलोमिटर पैदलयात्रा तय गर्नुपर्ने परम्परा छ, जसले यसलाई विश्वकै लामो धार्मिक पदयात्रामध्ये एक बनाएको छ।

जनकपुरधाम बाट सुरु भएको यो यात्रा हनुमानगढी, कल्याणेश्वर, गिरिजास्थान (भारत), मटिहानी, जलेश्वर, मडई, ध्रुवकुण्ड हुँदै कञ्चनवन पुगेको हो। कञ्चनवनपछि पर्वता, धनुषाधाम, औरही, विशौल, कल्याणेश्वर हुँदै फागु पूर्णिमाका दिन पुनः जनकपुर फर्किने कार्यक्रम छ।

धार्मिक पर्यटनको सम्भावना

धार्मिक विश्वासअनुसार परिक्रमामा सहभागी हुँदा मनोकामना पूरा हुने र मोक्ष प्राप्ति हुने मान्यता छ। यही आस्थाले हरेक वर्ष हजारौँ श्रद्धालुलाई आकर्षित गर्छ। तर पछिल्ला वर्षहरूमा यसलाई ‘आध्यात्मिक पर्यटन’का रूपमा ब्रान्डिङ गर्ने प्रयाससमेत देखिएको छ।

होली उत्सवसँग जोडिएको कञ्चनवनको सांस्कृतिक छवि, स्थानीय उत्पादनको प्रवर्द्धन, होमस्टे तथा अस्थायी बजारको विस्तारले ग्रामीण अर्थतन्त्रमा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्न थालेको छ। मधेस प्रदेशका मुख्यमन्त्री कृष्णाप्रसाद यादवको सहभागिताले समेत यस वर्षको कार्यक्रमलाई थप चर्चित बनाएको छ।

मिथिला माध्यमिकी परिक्रमा धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभई सांस्कृतिक धरोहर, सीमापार सद्भाव र क्षेत्रीय पर्यटन विकासको महत्वपूर्ण आधार बनेको छ। उचित पूर्वाधार, प्रचार–प्रसार र संरक्षणमार्फत यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय आध्यात्मिक पर्यटन मार्गका रूपमा विकास गर्न सकिने सम्भावना प्रबल देखिन्छ।