सिक्टा सिँचाइ आयोजना र ग्रामीण पर्यटनको भविष्य
बाँके ।राष्ट्रिय गौरवको सिक्टा सिँचाइ आयोजना दुई दशक बित्दा पनि आधाभन्दा कम प्रगति (४६ प्रतिशत) मा सीमित छ। हालसम्म करिब २३ अर्ब ७७ करोड रुपैयाँ खर्च भइसके पनि आयोजनाले अपेक्षित गति लिन नसकेको देखिन्छ।
तर यस परियोजनालाई केवल कृषि पूर्वाधारको रूपमा मात्र होइन, ग्रामीण अर्थतन्त्र र पर्यटनसँग जोडेर हेर्ने हो भने यसको सम्भावना अझ फराकिलो देखिन्छ।
ढिलो गति, ठूलो लगानी
आर्थिक वर्ष २०६१/६२ मा सुरु भएको आयोजनाले अहिलेसम्म ४६ प्रतिशत भौतिक र करिब ४५ प्रतिशत वित्तीय प्रगति गरेको छ। चालु आर्थिक वर्षमा प्रस्तावित ३ अर्बभन्दा बढी बजेटमध्ये आधाभन्दा कम रकम मात्रै प्राप्त हुँदा काम प्रभावित भएको आयोजनाका अधिकारीहरू बताउँछन्।
हालसम्म २४ हजार हेक्टर जमिनमा सिँचाइ सुविधा पुगेको भए पनि लक्ष्य ४२ हजार ७६६ हेक्टर छ, जसले अझ ठूलो काम बाँकी रहेको देखाउँछ।
कृषि मात्रै होइन, ‘एग्रो–टुरिजम’ को आधार
सिक्टा आयोजना पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएपछि बाँकेको तराई क्षेत्र हराभरा खेतीयोग्य भूभागमा रूपान्तरण हुनेछ।
यसले
- एग्रो–टुरिजम (कृषि पर्यटन)
- ग्रामीण होमस्टे विकास
- स्थानीय उत्पादन आधारित पर्यटन
जस्ता नयाँ सम्भावनाहरू खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
सिँचाइ सुविधा विस्तारसँगै बहुबाली प्रणाली बढेर २४२ प्रतिशत पुग्ने लक्ष्य छ, जसले वर्षभर खेती हुने वातावरण बनाउनेछ। यस्तो हरियाली र उत्पादनशील क्षेत्रले पर्यटकलाई “ग्रामीण अनुभव” प्रदान गर्न सक्छ।
स्थानीय अर्थतन्त्रमा बहुआयामिक प्रभाव
आयोजना पूरा हुँदा करिब १७ हजार परिवारका चार लाख किसान लाभान्वित हुने अनुमान छ।
यसले
- कृषि उत्पादन वृद्धि
- रोजगारी सिर्जना
- स्थानीय बजार विस्तार
- ग्रामीण जीवनशैलीमा सुधार
जस्ता प्रभाव ल्याउनेछ, जुन पर्यटनका लागि पनि सकारात्मक आधार बन्न सक्छ।
पूर्वाधार विकाससँग पर्यटन जोड्ने अवसर
राप्ती नदीमा बाँध निर्माण र मुख्य नहरहरूको विस्तारले जल–आधारित गतिविधि समेत विकास गर्न सकिने सम्भावना देखिन्छ।
यदि योजनाबद्ध रूपमा विकास गरियो भने
- नहर किनारमा साइकल ट्र्याक
- गाउँ–आधारित पर्यटन मार्ग
- कृषि अवलोकन भ्रमण
जस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सकिन्छ।
चुनौती: ढिलाइ र लागत वृद्धि
यद्यपि, आयोजनाको ढिलाइ, बजेट अभाव र लागत वृद्धि प्रमुख चुनौतीका रूपमा देखिएका छन्। प्रारम्भिक लागत १२ अर्बबाट बढ्दै अहिले ५२ अर्बभन्दा बढी अनुमान पुगिसकेको छ।
यदि यस्तै ढिलाइ जारी रह्यो भने यसको आर्थिक लाभ मात्रै होइन, पर्यटनसँग जोडिने सम्भावना पनि प्रभावित हुन सक्छ।
