पर्यटनको सम्भावनामा धक्का : किन रोकियो नेपालगञ्ज–पोखरा सिधा उडान ?

बुद्ध एयरका अनुसार भारतीय धार्मिक पर्यटकको आगमन घट्नु, इन्धनको मूल्य महँगिनु तथा यात्रु चाप कम हुनुका कारण नेपालगञ्ज–पोखरा उडान केही समयका लागि रोकिएको हो। तर पर्यटन क्षेत्रका जानकारहरू भने यसलाई केवल व्यवसायिक निर्णय मात्र नभई सरकारी उदासीनता र कमजोर पर्यटन रणनीतिको परिणामका रूपमा हेर्छन्।

नेपालगञ्ज र पोखरालाई जोड्ने यो उडान केवल दुई सहरबीचको यातायात सुविधा मात्र थिएन, यसले पश्चिम नेपालको पर्यटन अर्थतन्त्रलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोड्ने काम गरिरहेको थियो। विशेषगरी भारतको लखनउ, कानपुर, दिल्ली लगायत क्षेत्रबाट नेपालगञ्ज हुँदै आउने भारतीय पर्यटकलाई पोखरा, मुक्तिनाथ, रारा, बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा कर्णाली क्षेत्रसम्म पुग्न सहज भएको थियो।

सिधा उडान सञ्चालनमा हुँदा पोखराबाट नेपालगञ्ज हुँदै बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज पुग्ने विदेशी पर्यटकको संख्या पनि बढ्न थालेको व्यवसायीहरू बताउँछन्। बर्दियाको जंगल सफारी, कर्णालीको प्राकृतिक सौन्दर्य र राराको आकर्षणलाई पोखरासँग जोडेर “वेस्टर्न टुरिज्म सर्किट” निर्माण गर्ने प्रयास भइरहेको बेला उडान बन्द हुनु पर्यटनका लागि ठूलो धक्का भएको उनीहरूको भनाइ छ।

यसअघि सडकमार्गबाट पोखराबाट नेपालगञ्ज पुग्न १३ देखि १४ घण्टा लाग्थ्यो। सिधा हवाई सेवाले भने यात्रुलाई जम्मा ३५ मिनेटमै गन्तव्य पुर्‍याउँथ्यो। यही सहजताले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई पश्चिम नेपाल भ्रमणतर्फ आकर्षित गरिरहेको थियो। अहिले उडान बन्द भएसँगै पर्यटक फेरि लामो, थकानपूर्ण र जोखिमयुक्त सडक यात्रामा निर्भर हुनुपर्ने अवस्था आएको छ।

पर्यटन व्यवसायीहरूका अनुसार नेपाल सरकारले पोखरा र लुम्बिनीलाई अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटन गन्तव्यका रूपमा प्रचार गरे पनि ती गन्तव्यलाई देशका अन्य सम्भावनायुक्त क्षेत्रसँग जोड्ने दीर्घकालीन योजना बनाउन सकेको छैन। नेपालगञ्ज–पोखरा उडान त्यसको एउटा उदाहरण बनेको छ। निजी क्षेत्रको पहलमा सुरु गरिएको सेवा टिकाउन आवश्यक सहजीकरण, प्रोत्साहन र बजार विस्तारमा सरकारी भूमिका कमजोर रहेको आरोप व्यवसायीहरूको छ।

नाट्टा नेपालगञ्जका संस्थापक अध्यक्ष श्रीराम सिग्देलका अनुसार यो उडानले पश्चिम नेपालको पर्यटन क्षेत्रमा आशा जगाएको थियो। दैनिक उडानसम्म विस्तार गर्ने योजना रहे पनि बढ्दो सञ्चालन खर्च र कमजोर नीति सहयोगका कारण सेवा टिक्न नसकेको उनको भनाइ छ।

विशेषगरी अहिलेको समयमा धार्मिक पर्यटन, जंगल पर्यटन र साहसिक पर्यटनलाई एकीकृत प्याकेजका रूपमा विकास गर्न सकिने सम्भावना रहेको पर्यटन विज्ञहरू बताउँछन्। भारतबाट आउने पर्यटकलाई नेपालगञ्ज हुँदै लुम्बिनी, पोखरा, मुक्तिनाथ र रारा जोड्ने पर्यटन मार्ग अत्यन्त सम्भावनायुक्त मानिएको थियो। तर नियमित हवाई पहुँच कमजोर हुँदा यस्तो सम्भावनामा असर परेको छ।

पर्यटन क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार नेपालमा हवाई सेवा अझै पनि काठमाडौं केन्द्रित छ। क्षेत्रीय सहरहरूबीचको सिधा हवाई सम्पर्क अभावकै कारण देशका विभिन्न पर्यटकीय गन्तव्यहरू एकअर्कासँग प्रभावकारी रूपमा जोडिन सकेका छैनन्। नेपालगञ्ज–पोखरा उडान बन्द हुनु यही संरचनात्मक समस्याको अर्को संकेत भएको उनीहरूको विश्लेषण छ।

उडान स्थगनले केवल यात्रुलाई असुविधा मात्रै थपेको छैन, होटल, ट्राभल एजेन्सी, जंगल रिसोर्ट, यातायात व्यवसाय तथा स्थानीय रोजगारीमा समेत प्रत्यक्ष असर पार्ने देखिएको छ। पश्चिम नेपालका पर्यटन व्यवसायीहरू अब सरकारले क्षेत्रीय हवाई सेवामा सहुलियत, इन्धनमा कर छुट तथा पर्यटन प्रवर्द्धन कार्यक्रम ल्याएर यस्तो सेवा पुनः सञ्चालन गर्न पहल गर्नुपर्ने माग गरिरहेका छन्।

नेपालको पर्यटन विकास केवल काठमाडौं, पोखरा र चितवनमा सीमित राखेर सम्भव नहुने भन्दै विज्ञहरूले क्षेत्रीय कनेक्टिभिटीलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। नेपालगञ्ज–पोखरा सिधा उडान स्थगित हुनु केवल एउटा हवाई सेवा बन्द हुनु मात्र होइन, पश्चिम नेपालको पर्यटन सपनामाथि परेको अस्थायी ब्रेकका रूपमा समेत हेरिएको छ।