चितवनमा कृष्णसार: वन्यजन्तु संरक्षणसँगै पर्यटनको नयाँ आकर्षण

चितवन। विश्वप्रसिद्ध पर्यटकीय गन्तव्य चितवन अब बाघ, गैँडा र हात्तीमा मात्र सीमित रहने छैन। पश्चिम नेपालमा मात्रै पाइने लोपोन्मुख कृष्णसारलाई चितवन ल्याउने तयारीसँगै यहाँको पर्यटन क्षेत्रले नयाँ आयाम प्राप्त गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

रत्ननगर नगरपालिका–९ टिकौलीमा करिब तीन करोड रुपैयाँको लागतमा निर्माण गरिएको कृष्णसार संरक्षण केन्द्रमा कञ्चनपुरको शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज र बर्दियाको कृष्णसार संरक्षण क्षेत्रबाट १८ वटा कृष्णसार स्थानान्तरण गर्ने तयारी अन्तिम चरणमा पुगेको छ। यो पहललाई स्थानीय तहले संरक्षण र पर्यटनलाई एकैसाथ प्रवर्द्धन गर्ने दीर्घकालीन योजनाका रूपमा अघि बढाएको छ।

हाल चितवन आउने अधिकांश पर्यटकको मुख्य गन्तव्य सौराहा र चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज हुन्। तर कृष्णसार संरक्षण केन्द्र सञ्चालनमा आएपछि टिकौली क्षेत्र पनि पर्यटकहरूको नयाँ आकर्षण बन्ने विश्वास गरिएको छ। विशेषगरी वन्यजन्तु अवलोकनमा रुचि राख्ने स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकलाई कृष्णसारले थप लोभ्याउने अपेक्षा गरिएको छ।

रत्ननगर नगरपालिकाले संरक्षण केन्द्र वरिपरि घाँसे मैदान, पोखरी र तारबार निर्माण गरिसकेको छ। कृष्णसारलाई प्राकृतिक वातावरणमा अवलोकन गर्न मिल्ने गरी पूर्वाधार विकास गरिएकाले यसले वन्यजन्तु पर्यटनलाई विविधता दिने देखिन्छ। नगर प्रमुख प्रह्लाद सापकोटाका अनुसार संरक्षणसँगै पर्यावरणीय पर्यटनलाई जोड्ने अवधारणाअन्तर्गत हरियाली पार्क निर्माणको काम पनि अघि बढाइएको छ।

स्थानीय सरकारको योजना कृष्णसारमा मात्र सीमित छैन। संरक्षण केन्द्र नजिकै बग्ने खगेरी खोलामा बोटिङ सञ्चालन गर्ने र पश्चिम चितवनतर्फ रहेको नहर क्षेत्रलाई पर्यटन गतिविधिसँग जोड्ने तयारी भइरहेको छ। यसबाट सौराहामा केन्द्रित पर्यटकलाई टिकौलीसम्म आकर्षित गरी बसाइँ अवधि लम्ब्याउने लक्ष्य राखिएको छ।

पर्यटन व्यवसायीहरूका अनुसार चितवनमा नयाँ आकर्षण थपिँदा पर्यटकको खर्च र बसाइँ अवधि दुवै बढ्न सक्छ। अहिले अधिकांश पर्यटक एक वा दुई रातको कार्यक्रम लिएर चितवन पुग्ने गरेका छन्। कृष्णसार अवलोकन, बोटिङ, प्रकृति पदयात्रा र हरियाली पार्कजस्ता गतिविधि विकास गर्न सकिएमा पर्यटकले थप समय बिताउने सम्भावना रहने उनीहरूको भनाइ छ।

वन्यजन्तु संरक्षण विज्ञहरू भने पर्यटन प्रवर्द्धनसँगै संरक्षणको मूल उद्देश्यलाई पनि उत्तिकै महत्त्व दिनुपर्ने बताउँछन्। कृष्णसार नेपालको संरक्षित तथा लोपोन्मुख वन्यजन्तु भएकाले यसको बासस्थान, सुरक्षा र प्रजनन व्यवस्थापनलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ।

नेपालमा एक समय लोप हुने अवस्थामा पुगेको कृष्णसारको संख्या संरक्षण प्रयासका कारण अहिले ५०० भन्दा बढी पुगेको छ। यही सफल संरक्षण अनुभवलाई चितवनमा विस्तार गर्न लागिएको हो। यदि स्थानान्तरण सफल भयो भने चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज क्षेत्र वरपर वन्यजन्तु पर्यटनको दायरा अझ फराकिलो बन्नेछ।

प्राकृतिक सम्पदा, जैविक विविधता र सामुदायिक सहभागितालाई आधार बनाएर अघि बढाइएको यो पहलले चितवनलाई केवल जंगल सफारीको गन्तव्य मात्र नभई दुर्लभ वन्यजन्तु अवलोकनको केन्द्रका रूपमा पनि स्थापित गर्न सक्ने पर्यटन क्षेत्रका जानकारहरूको विश्वास छ। कृष्णसारको आगमनसँगै टिकौली क्षेत्र चितवनको पर्यटन नक्सामा नयाँ ‘इको–टुरिज्म हब’ का रूपमा उदाउने अपेक्षा गरिएको छ।