जनकपुरधाम । मिथिलाको धार्मिक नगरी जनकपुरधाम र भारतको अयोध्याबीच रेल सम्पर्क विस्तार गर्ने तयारी अघि बढेसँगै दुई देशबीचको धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटनले नयाँ गति लिने अपेक्षा गरिएको छ।

सीताको जन्मभूमिका रूपमा चिनिने जनकपुरधाम र भगवान् रामको जन्मभूमिका रूपमा धार्मिक महत्त्व बोकेको अयोध्यालाई रेलमार्गबाट जोड्ने योजना अघि बढेपछि यसलाई रामायणसँग सम्बन्धित धार्मिक गन्तव्यलाई एउटै यात्रामार्फत जोड्ने महत्वपूर्ण पहलका रूपमा हेरिएको छ।

यसै योजनाको प्रारम्भिक तयारीस्वरूप भारतीय रेल १७ वटा बोगीसहित जयनगर हुँदै जनकपुरधामको कुर्थासम्म परीक्षण गरिएको छ। नेपाल रेल्वेका प्रमुख परिवेश पराजुलीका अनुसार प्रस्तावित सेवा सञ्चालन गर्नुअघि रेलको प्राविधिक तथा सञ्चालनसम्बन्धी परीक्षणका लागि उक्त रेल जनकपुर ल्याइएको हो।

उनका अनुसार जनकपुरधाम र अयोध्या दुवै हिन्दु धर्मावलम्बीका प्रमुख आस्थाका केन्द्र भएकाले यी दुई सहरबीच प्रत्यक्ष रेल सम्पर्क स्थापना भए धार्मिक पर्यटक तथा तीर्थयात्रीलाई सहज हुनेछ।

रामायण सर्किटलाई जोड्ने अवसर

रेल सेवा नियमित सञ्चालनमा आए भारतबाट अयोध्या हुँदै जनकपुरधाम आउने धार्मिक पर्यटकको संख्या बढ्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ। त्यसैगरी नेपालबाट अयोध्या भ्रमण गर्न चाहने श्रद्धालुलाई पनि सहज यातायात उपलब्ध हुनेछ।

यसले रामायणसँग जोडिएका धार्मिक स्थललाई एउटै पर्यटकीय मार्गमा समेट्ने ‘रामायण सर्किट’को अवधारणालाई व्यवहारमा अघि बढाउन सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ।

पराजुलीका अनुसार प्रारम्भिक छलफलमा सातामा एक दिन जनकपुरधामबाट अयोध्या जाने र अर्को दिन फर्कने गरी रेल सञ्चालन गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ। यद्यपि सेवा सञ्चालनको मिति, रुट, स्टेसन तथा अन्य व्यवस्थापनका विषयमा नेपाल र भारतबीच औपचारिक सहमति हुन बाँकी छ।

प्रस्तावित योजनाअनुसार नेपालतर्फ जनकपुरधाम र जयनगरमा स्टेसन रहनेछन्। भारततर्फको रुट तथा स्टेसनको अन्तिम टुंगो लाग्न बाँकी रहेको बताइएको छ।

जनकपुर रेल्वे स्टेसनको तयारी

सम्भावित अन्तरदेशीय रेल सेवाका लागि जनकपुरधाम रेल्वे स्टेसनको प्लेटफर्म स्तरोन्नतिको काम अघि बढाइएको छ। यात्रु व्यवस्थापन, सीमा सुरक्षा र अन्य प्राविधिक पक्षमा पनि दुई देशबीच समन्वय आवश्यक रहेको रेल्वेले जनाएको छ।

रेल सेवा सञ्चालनसम्बन्धी औपचारिक सहमति भएपछि उद्घाटनका विषयमा समेत छलफल हुने बताइएको छ। नेपालका प्रधानमन्त्री वालेन्द्र (बालेन) शाह र भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीबाट संयुक्त रूपमा उद्घाटन गर्ने विषयमा चर्चा भए पनि यसबारे औपचारिक निर्णय हुन बाँकी छ।

पर्यटन व्यवसायमा नयाँ अवसर

जनकपुरधाम–अयोध्या रेल सम्पर्कले यातायात सहज बनाउने मात्र नभई स्थानीय पर्यटन व्यवसायलाई समेत प्रत्यक्ष लाभ पुर्‍याउन सक्ने देखिन्छ।

धार्मिक पर्यटकको आवागमन बढे होटल, रेस्टुरेन्ट, स्थानीय यातायात, हस्तकला, धार्मिक सामग्री, मिथिला कला तथा अन्य पर्यटन व्यवसायमा गतिविधि बढ्न सक्छ। विशेषगरी अयोध्यामा धार्मिक पर्यटकको आकर्षण बढिरहेको अवस्थामा त्यसलाई जनकपुरधामसँग जोड्न सके भारतीय तीर्थयात्रीका लागि नेपाल भ्रमणको महत्वपूर्ण गन्तव्य बन्न सक्ने सम्भावना छ।

तर रेल सेवा सञ्चालन मात्रै पर्याप्त नहुने पर्यटन व्यवसायीहरूको भनाइ छ। जनकपुरधाममा पर्यटकको बसाइ लम्ब्याउन जानकी मन्दिरसँगै रामायणसँग सम्बन्धित अन्य धार्मिक तथा सांस्कृतिक स्थलको विकास र प्रचार आवश्यक हुनेछ।

स्थानीय पर्यटन व्यवसायीका अनुसार स्तरीय होटल, यातायात, सरसफाइ, पर्यटकमैत्री पूर्वाधार र व्यवस्थित पर्यटन प्याकेज तयार गर्न सके रेलबाट आउने पर्यटकको आर्थिक लाभ स्थानीय समुदायसम्म पुर्‍याउन सकिन्छ।

धार्मिक उत्सवलाई अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटनसँग जोड्ने अवसर

जनकपुरधाममा आयोजना हुने विवाहपञ्चमी, रामनवमी र जानकी नवमीजस्ता धार्मिक उत्सवलाई अयोध्यासँग जोडेर अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकीय गतिविधि विस्तार गर्न सकिने सम्भावना छ।

धार्मिक यात्रासँगै मिथिलाको कला, संस्कृति, खानपान, परम्परा र स्थानीय जीवनशैलीलाई पर्यटकीय उत्पादनका रूपमा प्रस्तुत गर्न सके पर्यटकको बसाइ अवधि बढाउन सकिने स्थानीय व्यवसायीहरूको धारणा छ।

जनकपुरधामदेखि अयोध्याधामसम्मको प्रस्तावित रेलमार्गको दूरी करिब ४६४ किलोमिटर रहेको बताइएको छ।

हाल रेल परीक्षण सम्पन्न भए पनि नियमित सेवा सञ्चालनका लागि रुट, भाडादर, स्टेसन, सुरक्षा व्यवस्था, सञ्चालन तालिका र दुई देशबीचको औपचारिक सम्झौता टुंगिन बाँकी छ।

यी विषयमा सहमति जुटेर सेवा नियमित रूपमा सञ्चालनमा आए जनकपुरधाम र अयोध्याबीचको पुरानो धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्बन्धलाई आधुनिक रेल यात्रामार्फत जोड्दै दुई देशको धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धनमा महत्वपूर्ण योगदान पुग्न सक्ने देखिन्छ।