पर्यटनको आकर्षण बन्न सक्ने थारु भित्ते चित्रकला सङ्कटमा : हराउँदै मौलिक सांस्कृतिक सम्पदा
कञ्चनपुर । कञ्चनपुरका थारु गाउँहरूमा एक समय माटोका भित्तामा कोरिने चित्रकला पर्यटकका लागि प्रमुख आकर्षण मानिन्थ्यो। घरको भित्तामा बनाइने जनावर, चरा, देवीदेवता र दैनिक जनजीवनका चित्रहरूले थारु समुदायको संस्कृति, प्रकृतिप्रतिको श्रद्धा र जीवनशैली झल्काउँथे। तर पछिल्लो समय पक्की घर निर्माणको बढ्दो प्रवृत्तिसँगै थारु भित्ते चित्रकला लोपोन्मुख बन्दै जाँदा सांस्कृतिक पर्यटनमा समेत असर पर्ने देखिएको छ।
पहिले थारु बस्तीमा प्रवेश गर्दा नै भित्तामा कोरिएका हात्ती, घोडा, मयूर, गोरु जोत्दै गरेका किसान, बेहुलाबेहुली, गणेश–शिवपार्वतीजस्ता चित्रले गाउँलाई सांस्कृतिक पहिचान दिन्थे। यस्ता मौलिक चित्रहरू अवलोकन गर्न स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकसमेत पुग्ने गर्थे। स्थानीय महिलाले बनाउने यी चित्रहरू केवल सजावट नभई प्रकृति, खेतीपाती, विवाह संस्कार र सामुदायिक जीवनको सजीव दस्तावेजका रूपमा चिनिन्थे।
स्थानीय अगुवाका अनुसार गहुँबाली भित्र्याएपछि वैशाख–जेठतिर घर मर्मत गर्ने र भित्तामा चित्र बनाउने परम्परा थियो, जसले गाउँमा सामूहिक श्रम र सामाजिक एकता पनि बढाउँथ्यो। तर सहर नजिकका बस्तीमा सिमेन्टका घर बढ्दै जाँदा माटोको भित्तो हराउँदै गएको छ र त्यससँगै भित्ते चित्र बनाउने परम्परा पनि कमजोर बन्दै गएको छ।
थारु संस्कृतिका जानकारहरू भन्छन्, यो भित्ते चित्रकला पर्यटनसँग जोडेर संरक्षण गर्न सकिने ठूलो सम्भावना छ। गाउँस्तरमा भित्तेचित्र महोत्सव, सांस्कृतिक संग्रहालय, कला तालिम र विद्यालय पाठ्यक्रममा समावेश गर्न सके पर्यटक आकर्षण बढाउन र स्थानीय आम्दानी सिर्जना गर्न सहयोग पुग्नेछ।
परम्परागत प्राकृतिक रङ प्रयोग गरेर बनाइने थारु भित्ते चित्रकला वातावरणमैत्री र मौलिक भएकाले ग्रामीण पर्यटन, होमस्टे र सांस्कृतिक भ्रमणसँग जोड्न सकिने विज्ञहरूको सुझाव छ। आधुनिक पक्की घरको भित्तामा पनि परम्परागत चित्र पेन्ट गरेर यो कला जोगाउन सकिने उनीहरूको भनाइ छ।
समयमै संरक्षण, सरकारी पहल र समुदायको सक्रियतासहित थारु भित्ते चित्रकलालाई पर्यटनसँग जोड्न सके कञ्चनपुरका थारु गाउँहरू पुनः सांस्कृतिक गन्तव्यका रूपमा स्थापित हुन सक्ने आशा गरिएको छ।
