नयाँदिल्ली । विश्वका विभिन्न मुलुकका राष्ट्रप्रमुख तथा प्रतिनिधि भेला भएको ब्रिक्स शिखर सम्मेलन भारतका लागि राजनीतिक संवादको मञ्च मात्र बनेन, आफ्नो खानपान, कला र सांस्कृतिक विविधतालाई विश्व पर्यटन बजारमा प्रस्तुत गर्ने अवसर पनि बन्यो।

नयाँदिल्लीस्थित भारत मण्डपममा आयोजित रात्रिभोजमा सहभागी विदेशी पाहुनाले भारतीय स्वादसँगै देशका विभिन्न भूभागको पाक परम्परा र सांस्कृतिक प्रस्तुतिको अनुभव गरे। भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको आतिथ्यमा भएको भोजमा परम्परागत भारतीय परिकारलाई आधुनिक प्रस्तुतिसँग जोडिएको थियो।

खानाबाट चिनाउने भारत

रात्रिभोजको मेनुमा भारतका विभिन्न क्षेत्रका स्वादलाई एउटै थालमा समेटिएको थियो। गुजरातको खान्डवीदेखि दक्षिण भारतीय परिकार र पुरानो दिल्लीको मिठाईसम्मका परिकारले भारतको क्षेत्रीय पाक विविधता देखाएको थियो।

मेनुको अर्को विशेषता परम्परागत मोटा अनाजको प्रयोग थियो। भारतले ‘श्री अन्न’का रूपमा प्रवर्द्धन गर्दै आएको चिनो, जुनेलो, फापरलगायतका अन्नलाई विभिन्न परिकारमा समावेश गरिएको थियो।

चिनो प्रयोग गरिएको पुलाउ, जुनेलोबाट तयार गरिएको रोटी र फापरबाट बनाइएको मिठाईमार्फत भारतले परम्परागत खाद्य संस्कृतिलाई अन्तर्राष्ट्रिय पाहुनासमक्ष पुर्‍याएको थियो।

स्थानीय स्वादलाई विश्व मञ्चमा

भारतको पर्यटन पहिचान केवल ताजमहल, हिमालय वा ऐतिहासिक शहरमा सीमित छैन। यहाँको क्षेत्रीय खाना, जीवनशैली र सांस्कृतिक परम्परा पनि पर्यटनको महत्वपूर्ण हिस्सा हुन्।

ब्रिक्स भोजको मेनुले यही पक्षलाई उजागर गरेको देखिन्छ। गुजरातको खान्डवी, हिमाली क्षेत्रको गुच्छी च्याउ, दक्षिण भारतको पोरियल र पुरानो दिल्लीको जेरीजस्ता स्वादलाई एउटै अवसरमा प्रस्तुत गरेर भारतले आफ्नो विशाल भौगोलिक तथा सांस्कृतिक विविधतालाई ‘खानाको माध्यम’बाट चिनाएको थियो।

मुख्य भोजनमा पनीर लबाबदार, गुच्छी मार्मिक, गाजर–फली पोरियल, गोलभेँडा बेल्ले सारु तथा चिनोसहितको पुलाउ राखिएको थियो। विभिन्न प्रकारका भारतीय रोटी र रायता पनि मेनुको हिस्सा थिए।

मिठाईमा पनि सांस्कृतिक कथा

भोजको अन्त्यमा प्रस्तुत मिठाईले पनि भारतीय परम्परागत स्वादलाई निरन्तरता दिएको थियो।

पुरानो दिल्लीको स्वादसँग जोडिएको जेरीसहितको फ्रुट क्रिम तथा शहतूत फिरनीले भारतीय मिठाई परम्परालाई आधुनिक शैलीमा प्रस्तुत गरेका थिए।

यसले भारतीय खानालाई केवल भोजनका रूपमा नभई पर्यटकलाई आकर्षित गर्ने सांस्कृतिक अनुभवका रूपमा प्रस्तुत गर्ने सम्भावना पनि देखाएको छ।

१६० कलाकारले सुनाए ‘एक लय, अनेक संस्कृति’

खानपानसँगै ब्रिक्स भोजमा सांस्कृतिक कार्यक्रम पनि मुख्य आकर्षण बन्यो।

भारतसहित ब्रिक्सका सदस्य तथा साझेदार मुलुकका करिब १६० कलाकारले ‘ब्रिक्स सिम्फनी–वन रिदम, मेनी कल्चर्स’ शीर्षकमा सांगीतिक तथा नृत्य प्रस्तुति दिएका थिए।

भारतीय कलाकारले भरतनाट्यम, कुचिपुडी, ओडिसी र कथकजस्ता शास्त्रीय नृत्य प्रस्तुत गरेका थिए। विभिन्न भारतीय वाद्ययन्त्रका धुनसँगै अन्य सहभागी देशका संगीतकारले समेत प्रस्तुति दिएका थिए।

विभिन्न देशका सांगीतिक परम्परालाई भारतीय शास्त्रीय नृत्यसँग जोडेर तयार गरिएको प्रस्तुतिले ब्रिक्सलाई राजनीतिक तथा आर्थिक सहकार्यको मञ्चसँगै सांस्कृतिक आदानप्रदानकोसाझा मञ्चका रूपमा पनि प्रस्तुत गरेको थियो।

सांस्कृतिक कूटनीतिसँग जोडिएको पर्यटन

पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि विज्ञापन र प्रचार अभियान मात्र पर्याप्त हुँदैन। कुनै देशको खाना, संगीत, नृत्य, कला, परम्परा र स्थानीय जीवनशैलीले विदेशी पाहुनामा निर्माण गर्ने अनुभव पनि पर्यटन प्रचारको प्रभावकारी माध्यम बन्न सक्छ।

ब्रिक्स भोजमा भारतले यही रणनीतिको झल्को दिएको छ। विदेशी पाहुनालाई भारतीय खानाको स्वाद चखाउनेदेखि विभिन्न क्षेत्रका नृत्य र संगीत प्रस्तुत गर्नेसम्मका गतिविधिले भारतको ‘सफ्ट पावर’लाई पर्यटनसँग जोडेको देखिन्छ।

विशेषगरी मोटा अनाजलाई अन्तर्राष्ट्रिय मेनुमा समावेश गर्नुले परम्परागत खाद्य संस्कृतिसँगै दिगो तथा स्थानीय खाद्य प्रणालीप्रतिको भारतको जोडलाई समेत प्रस्तुत गरेको थियो।

भारतका लागि पर्यटनको ‘टेस्टिङ प्लेटफर्म’

ब्रिक्समा सहभागी विश्वका प्रभावशाली पाहुनामाझ आयोजित यस्तो कार्यक्रम भारतका लागि आफ्ना पर्यटन उत्पादनको प्रत्यक्ष परिचय गराउने अवसर पनि हो।

एउटै साँझमा भारतका विभिन्न क्षेत्रका स्वाद, शास्त्रीय कला, संगीत र सांस्कृतिक परम्परा प्रस्तुत गरेर भारतले विदेशी पाहुनालाई देशको विविधताको ‘स्वाद’ चखाएको छ।

पर्यटनको भाषामा भन्नुपर्दा, ब्रिक्स भोज एउटा डिनरभन्दा बढी भारतको सांस्कृतिक र पर्यटन ब्रान्डिङको मञ्च बनेको थियो।

राजनीतिक सम्मेलन सकिएपछि पनि पाहुनाको स्मृतिमा रहने खाना, संगीत र कलाको अनुभवले भारतको पर्यटन छविलाई थप बलियो बनाउन सक्नेछ। एजेन्सीको सहयोगमा