सुर्खेत । प्राकृतिक सौन्दर्य, हिमाली पदयात्रा, पुरातात्त्विक सम्पदा र मौलिक संस्कृतिले भरिएको कर्णाली अब पर्यटक तान्ने सम्भावनालाई पूर्वाधार र स्थानीय अर्थतन्त्रसँग जोड्ने तयारीमा अघि बढेको छ। कर्णाली प्रदेश सरकारले चालु आर्थिक वर्षमा प्रमुख पाँच पर्यटकीय गन्तव्यको संरक्षण तथा विकासका लागि २१ करोड ३५ लाख रुपैयाँ छुट्याउँदै पर्यटन पूर्वाधारमा लगानी बढाएको छ। रारा ताल, काँक्रेविहार, बुलबुले तथा चौहान पार्क, कुपिण्डे दह र स्यार्पु ताललाई केन्द्रमा राखेर गुरुयोजना कार्यान्वयन अघि बढाउन लागिएको हो।

सरकारको योजना केवल पर्यटकीयस्थलमा संरचना थप्नेमा सीमित छैन। पर्यटन प्रवर्द्धन तथा विकासका लागि छुट्याइएको ५३ करोड ८६ लाख रुपैयाँबाट पार्क, पदमार्ग, दृश्यावलोकन स्थल, खुला स्थान तथा प्राकृतिक, धार्मिक र सांस्कृतिक पर्यटनसँग सम्बन्धित पूर्वाधार निर्माण तथा स्तरोन्नति गर्ने योजना छ।

पाँच गन्तव्य, पाँच फरक आकर्षण

कर्णालीको पर्यटनको विशेषता एउटै प्रकारको गन्तव्यमा सीमित छैन। मुगुको रारा प्राकृतिक सौन्दर्यका कारण प्रदेशको प्रमुख पर्यटन पहिचान बनेको छ। सुर्खेतको काँक्रेविहारले ऐतिहासिक तथा पुरातात्त्विक पक्ष बोकेको छ भने बुलबुले उद्यान र चौहान पार्कलाई सहरी पर्यटनसँग जोड्ने योजना छ।

सल्यानको कुपिण्डे दह र रुकुम पश्चिमको स्यार्पु ताल भने प्राकृतिक पर्यटनका लागि नयाँ सम्भावना बोकेका गन्तव्यका रूपमा प्रदेश सरकारले अघि सारेको छ।

यी गन्तव्यलाई छुट्टाछुट्टै घुम्ने स्थलका रूपमा मात्र नभई कर्णालीको समग्र पर्यटन सञ्जालसँग जोड्न सके पर्यटकको बसाइ लम्ब्याउने आधार बन्न सक्छ। प्रदेश सरकारले विगतदेखि रारा, शे–फोक्सुण्डो, कुपिण्डे, स्यार्पु, काँक्रेविहार र पञ्चकोशीलगायत गन्तव्यलाई जोडेर पर्यटन सर्किट विकास गर्ने अवधारणा अघि सार्दै आएको छ।

गन्तव्य पुग्ने मात्र होइन, बस्ने वातावरण

कर्णाली पर्यटनको ठूलो चुनौती गन्तव्यको आकर्षणभन्दा पनि त्यहाँ पुग्ने र पुगिसकेपछि बस्ने पर्यटकका लागि आवश्यक सेवा उपलब्ध गराउनु हो।

सडक तथा यातायातको पहुँच, आवास, खानेपानी, सञ्चार र सूचना प्रणाली कमजोर हुँदा प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक रूपमा आकर्षक गन्तव्यले पनि अपेक्षित पर्यटक पाउन नसकेको अनुभव छ।

त्यसैले नयाँ लगानीले पर्यटकीयस्थलमा भौतिक संरचना निर्माणसँगै पहुँच, पर्यटक सूचना, सुरक्षा, आपत्कालीन सहयोग, गाइड सेवा र गुणस्तरीय आतिथ्यलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्ने देखिन्छ।

प्रदेश सरकारले पर्यटक सूचना तथा अभिलेख केन्द्र, सूचना सामग्री, गाइडबुक तथा सुरक्षा र आपत्कालीन सहयोग संयन्त्र विकास गर्ने कार्यक्रमसमेत अघि सारेको जनाएको छ।

‘पर्यटन दशक’ : घुम्न आउने पर्यटकभन्दा स्थानीय आम्दानी

कर्णालीले पर्यटनलाई केवल बाहिरबाट पर्यटक ल्याउने अभियानका रूपमा नभई स्थानीय रोजगारी र आयआर्जनको माध्यम बनाउने लक्ष्य लिएको छ।

‘कर्णाली पर्यटन दशक’मार्फत गन्तव्य संरक्षण, पूर्वाधार निर्माण, पहुँच विस्तार, प्रचारप्रसार र पर्यटन सेवाको गुणस्तर सुधार गर्ने योजना छ। स्थानीयलाई हस्पिटालिटी, ट्रेकिङ गाइड, मौलिक वास्तुकला संरक्षण तथा रैथाने बालीबाट तयार हुने परिकार प्रवर्द्धनसम्बन्धी सीप दिने कार्यक्रम पनि अघि सारिएको छ।

यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन हुन सके पर्यटनबाट होटल र होमस्टे मात्र होइन, स्थानीय कृषि, हस्तकला, यातायात, रैथाने खाना र सांस्कृतिक उत्पादनको बजारसमेत विस्तार हुन सक्छ। प्रदेश सरकारले पर्यटनलाई कृषि, संस्कृति, साहसिक पर्यटन, होमस्टे र स्थानीय उत्पादनसँग जोड्ने नीति अघि सारेको छ।

रारामात्र होइन, कर्णालीको पूरा पर्यटन नक्सा

कर्णालीको पर्यटन सम्भावना पाँच गन्तव्यमा मात्र सीमित छैन। सुर्खेतको काँक्रेविहार र बुलबुलेदेखि दैलेखको पञ्चकोशी, जुम्लाको सिञ्जा, हुम्लाको लिमी र हिल्सा, डोल्पाको फोक्सुण्डो तथा शे गुम्बासम्म प्राकृतिक, धार्मिक, ऐतिहासिक र साहसिक पर्यटनका विविध गन्तव्य छन्।

विशेषगरी सिञ्जा उपत्यका, लिमी उपत्यका, फोक्सुण्डो–शे क्षेत्र र पञ्चकोशी जस्ता गन्तव्यलाई एउटै पर्यटन कथामा जोड्न सके कर्णालीको पर्यटन उत्पादन थप विविध बन्न सक्छ।

तर यसका लागि प्रचारप्रसार मात्र पर्याप्त हुँदैन। गन्तव्यसम्म पुग्ने भरपर्दो यातायात, पर्यटकमैत्री सेवा, दक्ष जनशक्ति, सुरक्षा र स्थानीय समुदायको प्रत्यक्ष सहभागिता आवश्यक हुन्छ।

लगानीको परीक्षा अब कार्यान्वयनमा

कर्णाली सरकारले पर्यटनका लागि बजेट बढाएसँगै अब मुख्य प्रश्न कति रकम छुट्याइयो भन्नेभन्दा त्यसले पर्यटकको अनुभवमा कति परिवर्तन ल्याउँछ भन्ने हो।

पर्यटकीयस्थलमा संरचना बने पनि ती प्रयोगमैत्री भएनन्, पहुँच सहज भएन वा स्थानीय समुदायले त्यसबाट आम्दानी गर्न सकेनन् भने पर्यटन दशकको उद्देश्य पूरा हुन कठिन हुनेछ।

त्यसैले कर्णालीको पर्यटन विकासमा अबको प्राथमिकता ‘गन्तव्य बनाउने’ मात्र नभई गन्तव्यलाई पहुँचयोग्य, बसाइयोग्य, अनुभवयोग्य र स्थानीयका लागि आम्दानीयोग्य बनाउने हुनुपर्ने देखिन्छ।

रारा, कुपिण्डे र स्यार्पुका तालदेखि काँक्रेविहारको इतिहास र डोल्पा–हुम्लाका हिमाली पदमार्गसम्म फैलिएको कर्णालीले त्यसो गर्न सके प्रदेशको पर्यटनले नयाँ पहिचान मात्र होइन, स्थानीय अर्थतन्त्रमा पनि दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने सम्भावना छ।