पाँचपोखरीको बाटो : हिमाल, चौरी र संस्कृतिसँगको भेट
काठमाडौं । पाँचपोखरी जाने इच्छा धेरै अघिदेखिकै थियो। सामाजिक सञ्जालमा देखिने त्यहाँका तस्बिर र भिडियोले पटकपटक लोभ्याउँथे। तर नयाँ ठाउँ, अपरिचित बाटो र यात्राको तयारी नमिल्दा योजना सधैं थन्किन्थ्यो।
एक दिन चरिकोटको एम्ब्रोसिया होटलमा कफी पिइरहेका बेला प्रहरी निरीक्षक सन्तोष खड्काले पाँचपोखरी जाने योजना सुनाए। म र विनोद तामाङले पनि त्यसमा सहमति जनायौँ। यात्रा कहिले गर्ने, कहाँ बस्ने र बाटो कस्तो छ भन्ने विस्तृत योजना थिएन। तर गन्तव्य तय भइसकेपछि यात्राको उत्साहले तयारी अघि बढायो। संयोगवश यात्राको योजना बनाउने सन्तोष खड्का भने अन्तिम समयमा सहभागी हुन सकेनन्।
बिहान ६ नबज्दै चरिकोटबाट विनोद तामाङ, दिपेश घिसिङ र म मेलम्चीतर्फ लाग्यौँ। मेलम्चीमा मनोज भट्टराई हामीलाई पर्खिरहेका थिए। चार जनाको टोली बनेपछि पाँचपोखरीतर्फको यात्रा सुरु भयो।
कच्ची सडक हुँदै पदमार्गसम्म
मेलम्चीबाट अगाडि बढेपछि बाटोको अवस्था फेरियो। अधिकांश सडक कच्ची थियो। वर्षायाम भएकाले कतै हिलो, कतै पानी जमेको र कतै खाल्डाखुल्डी। मोटरसाइकलमा यात्रा गरिरहँदा बीचबीचमा एउटै चिन्ता हुन्थ्यो—बाटोले मोटरसाइकललाई कस्तो व्यवहार गर्ला?
पाँचपोखरी थाङपाल गाउँपालिकाको कार्यालय क्षेत्र पार गर्दै हामी उकालो लाग्यौँ। बाटोमा राखिएका सूचना बोर्डले अपरिचित ठाउँमा यात्रा गरिरहेका हामीलाई दिशा पहिल्याउन सहयोग गरे।
अन्ततः देउराली पुग्यौँ। त्यहाँसम्म मोटरबाटो रहेछ। अब भने मोटरसाइकल त्यहीँ राखेर करिब १७ किलोमिटर पैदल यात्रा गर्नुपर्ने भयो।
देउरालीमा होटल तथा लजहरू थिए। उज्यालो हुँदै भएकाले केही दूरी त्यही दिन पार गर्ने सोच बनायौँ। भोलिपल्टको यात्रा केही सहज बनाउने उद्देश्य थियो।
देउराली नजिकै नेपाली सेनाको चेकपोस्ट रहेछ। झोला जाँचपछि मात्र यात्रुलाई अघि बढाइन्थ्यो। लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जको नियमअनुसार नेपालीले तोकिएको शुल्क तिर्नुपर्ने र विदेशीका लागि छुट्टै शुल्क व्यवस्था रहेछ। क्यामेरा लैजान पाइए पनि ड्रोन प्रयोगमा प्रतिबन्ध रहेछ।
हामीले आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरेर यात्रा अघि बढायौँ।
साँझ करिब साढे पाँच बजे ताङगु पुग्यौँ। सेनाले साँझ ६ बजेपछि पदयात्रा नगर्न सुझाव दिएको थियो। त्यसैले पहिलो दिनको यात्रा त्यहीँ टुंग्याउने निर्णय गर्यौँ।
ताङगुमा हिमाली आतिथ्य
ताङगुमा करिब आधा दर्जन होटल तथा लज रहेछन्। ७ सय रुपैयाँमा एक छाक खाना र बासको व्यवस्था थियो। बाहिरबाट होटलहरू आकर्षक देखिए पनि पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा पूर्वाधार र व्यवस्थापनमा अझै सुधारको ठाउँ देखिन्थ्यो।
बिजुलीको नियमित व्यवस्था थिएन। तर मोबाइल नेटवर्क नआउने ठाउँमा वाइफाइ उपलब्ध हुनु सुखद पक्ष थियो। मोबाइल चार्ज गर्न बेलुका दुई घण्टा जेनेरेटर चलाइन्थ्यो।
तर पदमार्गले भने हाम्रो अपेक्षा नै बदलिदियो।
सडकजस्तो अव्यवस्थित होला भन्ने अनुमान थियो। वास्तविकता फरक रहेछ। करिब १७ किलोमिटरको पदमार्गमध्ये धेरैजसो भाग ढुंगा छापेर व्यवस्थित गरिएको थियो। पैदल यात्रुका लागि बनाइएको बाटो कतिपय ठाउँमा सडकभन्दा पनि राम्रो लाग्यो।
बाटोमा भेटिएको हिमाली जीवन
भोलिपल्ट बिहान करिब साढे ६ बजे पुनः यात्रा सुरु भयो। मौसम खुलेको थिएन। आकाशमा बादल बाक्लिँदै थियो। पानी पर्ने संकेत देखिए पनि यात्रा रोक्नुपर्ने गरी वर्षा भएन।
जति उचाइ बढ्दै गयो, दृश्य उति नै फराकिलो हुँदै गयो।
हरिया पाखा, चिसो हावा, ढुंगे बाटो र बादलभित्र लुक्दै–खुल्दै गरेका पहाडले यात्राको थकान बिर्साइदिए। बाटोमा भेटिने चौतारा, छ्योर्तेन, लहरेमाने र गुम्बाले यात्रालाई धार्मिक तथा सांस्कृतिक आयाम थपिरहेका थिए।
तर पाँचपोखरीको वास्तविक आकर्षण केवल पहाड र पोखरीमा सीमित रहेन।
कतै भेडाका बथान बाटो काटिरहेका थिए। कतै चौरीका घण्टी बजिरहेका थिए। हरियो पाखामा चरिरहेका चौरी र भेडासँगै गोठालाहरूको दैनिकी देख्दा हिमाली जीवन कति सरल तर श्रमसाध्य छ भन्ने अनुभूति हुन्थ्यो।
गोठमा पाकिरहेको खाना, चरनमा पुगेका चौरी, गोठालाको दैनिकी र पहाडी भूगोलसँग मिलेको जीवनशैलीले पाँचपोखरीलाई केवल पदयात्राको गन्तव्य होइन, जीवित हिमाली संस्कृतिको खुला संग्रहालयजस्तो बनाएको थियो।
युवाको रोजाइमा पाँचपोखरी
पदमार्गमा हामीजस्तै धेरै युवा भेटिए। कसैको हातमा क्यामेरा थियो, कसैको मोबाइल। कोही भिडियो बनाउँदै थिए, कोही रील्स खिच्दै थिए, कोही समूहमा तस्बिर खिचिरहेका थिए।
स्थानीय जातीय पोसाकमा सजिएका युवायुवतीहरू हिमाली पृष्ठभूमिमा तस्बिर खिचिरहेका दृश्य अझ आकर्षक थिए।
परम्परागत पोसाक, हिमाल र प्राकृतिक भूगोलको संयोजनले पाँचपोखरीलाई युवापुस्ताका लागि एउटा प्राकृतिक फोटो स्टुडियोजस्तै बनाएको देखिन्थ्यो।
अन्ततः पाँचपोखरी
करिब १ बजेतिर हामी पाँचपोखरी पुग्यौँ। वरिपरिका पोखरीमध्ये दुईवटा घुमेर बासको व्यवस्था भएको ठाउँतिर लाग्यौँ। त्यतिबेला पानी पर्न थालेको थियो।
यहाँ एक छाक खाना र बासका लागि प्रतिव्यक्ति १ हजार २ सय रुपैयाँ लाग्दो रहेछ। तर पर्यटक व्यवस्थापनका केही पक्षले भने सोच्न बाध्य बनायो।
एउटै कोठामा धेरै जना सुत्नुपर्ने व्यवस्था, पर्यटकको रोजाइभन्दा होटल सञ्चालकले तोकेको प्रणालीअनुसार बासको व्यवस्था र अधिकांश होटलमा ताल्चा लगाइएको अवस्थाले आतिथ्य सेवामा सुधारको आवश्यकता देखाउँथ्यो।
पर्यटक गन्तव्यमा पुग्दा उसले केवल दृश्य हेर्न चाहँदैन। आफ्नो रोजाइअनुसार खाना खान, सहज ठाउँमा बस्न र केही समय स्वतन्त्र रूपमा रमाउन पनि चाहन्छ। त्यसैले प्राकृतिक आकर्षणसँगै सेवा र आतिथ्यको गुणस्तर पनि पर्यटन विकासको महत्वपूर्ण पक्ष हो।
४ हजार १ सय मिटरबाट देखिएको दृश्य
भोलिपल्ट बिहान साथीहरू मन्दिर दर्शनका लागि निस्किसकेका थिए। हामी भने पाँचपोखरी भ्यू प्वाइन्टतर्फ लाग्यौँ।
मौसम अझै खुलेको थिएन। सिमसिम पानी परिरहेको थियो। करिब ४ हजार १ सय मिटरको उचाइमा पुग्दा बादलले कहिले पोखरी छोप्थ्यो, कहिले हट्थ्यो।
बादलको पर्दा केहीबेर खुल्दा टाढा जुगल हिमाल देखियो। नजिकै आमायाङरी डाँडा पनि बादलबीच सुन्दर देखिन्थ्यो।
त्यो उचाइमा उभिएर पाँचपोखरी नियाल्दा लाग्यो—यस ठाउँको सुन्दरता केवल पोखरीमा छैन। यहाँ प्रकृति र मानिसको सम्बन्ध पनि उत्तिकै सुन्दर छ।
पाँचपोखरीको असली पहिचान
पाँचपोखरी पाँचवटा पोखरीको नाम मात्र होइन। यो प्रकृति, संस्कृति, पशुपालन, पदयात्रा र हिमाली जीवनशैलीको संगम हो।
यहाँ आउने यात्रुले हिमाल देख्छ, तर त्यतिमै उसको यात्रा पूरा हुँदैन। उसले चौरीका घण्टी सुन्छ, गोठालाको जीवन देख्छ, स्थानीय संस्कृति बुझ्छ, ढुंगे पदमार्गमा हिँड्छ र हिमाली समुदायको आतिथ्य अनुभव गर्छ।
पाँचपोखरीबाट फर्कंदा क्यामेरामा सयौँ तस्बिर थिए। तर स्मृतिमा कैद भएका दृश्य त्योभन्दा धेरै थिए—चौरीका घण्टी, भेडाका बथान, गोठबाट निस्किएको धुवाँ, ढुंगे बाटो, छ्योर्तेन र गुम्बा, जातीय पोसाकमा रमाइरहेका युवा र बादलसँग लुकामारी खेलिरहेका पहाड।
प्रकृतिले पाँचपोखरीलाई सुन्दर बनाएको छ। स्थानीय संस्कृतिले त्यसलाई पहिचान दिएको छ। अब आवश्यकता भनेको यही प्राकृतिक र सांस्कृतिक सम्पदालाई जोगाउँदै पदयात्रा पूर्वाधार, बास, बिजुली, सरसफाइ र आतिथ्य सेवामा सुधार गर्नु हो।
त्यसो भयो भने पाँचपोखरी केवल एक सुन्दर पदयात्रा गन्तव्यमा सीमित रहने छैन—हिमाली जीवनलाई नजिकबाट अनुभव गर्न चाहने यात्रुका लागि एउटा विशिष्ट पर्यटन गन्तव्य बन्न सक्छ।
