घोषणापत्रमा मलको वर्षा, खेतमा अभावकै निरन्तरता
काठमाडौँ । निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा राजनीतिक दलहरू किसानमैत्री नारासहित घोषणापत्र सार्वजनिक गरिरहेका छन्। प्रतिनिधिसभा निर्वाचन आउन सात दिन बाँकी रहँदा उम्मेदवारहरू खेतबारीमै पुगेर फोटो खिचाउँदै मत मागिरहेका छन्। तर किसानको मुख्य समस्या—रासायनिक मल अभाव—फेरि पनि चुनावी भाषणमै सीमित हुने हो कि भन्ने शंका बढेको छ।
हरेक वर्ष रोपाइँ र बाली लगाउने समयमा मलको हाहाकार हुने गरेको छ। किसानहरू कहिलेकाहीँ सङ्घीय राजधानीसम्म धर्ना दिन बाध्य हुने अवस्था दोहोरिँदै आएको छ। यसपटक पनि प्रमुख दलहरूले घोषणापत्रमा मल सहज उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।
नेपाली कांग्रेसले मागअनुसार, तोकिएको मूल्यमा र समयमै मल उपलब्ध गराउने नीति तथा संरचना बनाउने वाचा दोहोर्याएको छ। विगतका निर्वाचनहरू—संविधानसभा र प्रतिनिधिसभामा पनि यस्तै प्रतिबद्धता गरिएको थियो। सिँचाइ विस्तार, मल खरिद–वितरण प्रणाली सुधार र तराईमा मल कारखाना स्थापना गर्ने योजना समेत अघि सारिएको भए पनि कार्यान्वयन भने अपेक्षाअनुसार हुन सकेको छैन।
नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले) ले कृषिको आधुनिकीकरण, उत्पादकत्व वृद्धि र उच्च आर्थिक वृद्धिदर हासिल गर्ने लक्ष्य सार्वजनिक गरेको छ। पाँचदेखि १० वर्षभित्र अर्थतन्त्रको आकार दोब्बर बनाउने महत्वाकाङ्क्षी योजना प्रस्तुत गर्दै कृषि क्षेत्रलाई रूपान्तरण गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपालले ‘घुम्ती कृषि ल्याब’ मार्फत माटो, बीउ र उत्पादन परीक्षण किसानकै घरदैलोमा गर्ने घोषणा गरेको छ। जनता समाजवादी पार्टी, नेपालले भर्टिकल फार्मिङ प्रवर्द्धन र ठूलो रोजगारी सिर्जनाको लक्ष्य अघि सारेको छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले कृषि क्षेत्रलाई सम्मानजनक पेसाका रूपमा पुनर्स्थापित गर्ने र खाद्य सुरक्षालाई राष्ट्रिय प्राथमिकतामा राख्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
यस्तै, केही नयाँ दलहरूले डिजिटल आइडीमार्फत अनुदान सिधै किसानको खातामा पठाउने, जैविक खेती विस्तार गर्ने र उत्पादनको लागत सुनिश्चित गर्ने जस्ता कार्यक्रम ल्याएका छन्। तर किसान अभियन्ताहरू भन्छन्—प्रतिबद्धता नयाँ होइन, समस्या पुरानै हो।
सप्तरीका किसान राजेश यादव भन्छन्, “हरेक चुनावमा मल सहज उपलब्ध गराउने वाचा हुन्छ, तर बाली लगाउने बेलामा लाइन बस्नैपर्छ।” उनका अनुसार गहुँ, दलहन र तेलहनपछि अब धान खेतीका लागि पनि मलको चिन्ता सुरु भइसकेको छ।
कृषि उत्पादनको आधारभूत आवश्यकता—मल, बीउबिजन र कीटनाशक—को अभावले किसान निरन्तर मारमा छन्। चुनावी घोषणापत्रमा ‘मलैमल’ देखिए पनि खेतबारीमा अभावकै चक्र दोहोरिने हो कि भन्ने चिन्ता किसानमा यथावत् छ।
