पर्यटक आगमन बढे पनि आम्दानी स्थिर, सेवा क्षेत्र अझै घाटामै
काठमाडौं । नेपालमा विदेशी पर्यटकको आगमन बढ्दै गए पनि उनीहरूबाट हुने आम्दानी भने अपेक्षित रूपमा वृद्धि हुन सकेको छैन। नेपाल राष्ट्र बैंकको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो ११ महिनामा (साउन–जेठ) पर्यटनबाट प्राप्त हुने भ्रमण आय अघिल्लो वर्षको तुलनामा सामान्य घटेको छ, जसले सेवा क्षेत्रको बाह्य सन्तुलनमा चुनौती कायमै रहेको देखाएको छ।
राष्ट्र बैंकका अनुसार समीक्षा अवधिमा भ्रमण आय ०.१ प्रतिशतले घटेर ८२ अर्ब २२ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यो रकम ८२ अर्ब ३३ करोड रुपैयाँ थियो। यद्यपि, अन्तर धेरै ठूलो नभए पनि पर्यटन क्षेत्रबाट हुने विदेशी मुद्रा आम्दानी स्थिरजस्तै रहनुले प्रति पर्यटक खर्च बढाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएको छ।
उता नेपालीले विदेश भ्रमणमा गर्ने खर्च भने अझै उच्च छ। ११ महिनामा भ्रमण व्यय १ खर्ब ९३ अर्ब ६५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यद्यपि, यो अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको २ खर्ब ३ अर्ब रुपैयाँको तुलनामा केही कम हो।
शिक्षामा विदेशिने रकम बढ्दै
विदेश अध्ययनका लागि नेपाली विद्यार्थीले गर्ने खर्च भने बढ्दो क्रममा छ। समीक्षा अवधिमा शिक्षातर्फ १ खर्ब ३२ अर्ब २३ करोड रुपैयाँ बाहिरिएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो खर्च १ खर्ब २४ अर्ब ७५ करोड रुपैयाँ थियो।
शिक्षा र पर्यटन दुवैतर्फ हुने उच्च विदेशी मुद्रा बहिर्गमनले सेवा क्षेत्रको बाह्य सन्तुलनमा दबाब कायम राखेको विश्लेषण गरिएको छ।
सेवा खाता अझै घाटामा
पर्यटनबाट प्राप्त आम्दानीभन्दा विदेश भ्रमण र अध्ययनमा जाने खर्च धेरै भएकाले मुलुकको खुद सेवा आय ७२ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँले घाटामा रहेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाएको छ। यद्यपि, यो घाटा अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको ८२ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँको तुलनामा केही घटेको हो।
नेपालले पछिल्ला दुई वर्षदेखि पर्यटन पुनरुत्थानलाई प्राथमिकता दिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय हवाई उडान विस्तार, नयाँ गन्तव्यको प्रवर्द्धन तथा विभिन्न पर्यटन अभियानका कारण विदेशी पर्यटक आगमनमा सुधार देखिएको छ। तर, पर्यटकको बसाइ अवधि छोटिँदै जानु, प्रतिपर्यटक औसत खर्च नबढ्नु, र उच्च मूल्यका पर्यटन गतिविधि अपेक्षाकृत कम हुनुका कारण पर्यटनबाट हुने कुल आम्दानी उल्लेखनीय रूपमा बढ्न सकेको छैन।
पर्यटन क्षेत्रका विज्ञहरूले पर्यटक संख्या बढाउनु मात्र पर्याप्त नहुने भन्दै उनीहरूको बसाइ लम्ब्याउने, उच्च खर्च गर्ने पर्यटक आकर्षित गर्ने तथा गुणस्तरीय पर्यटन सेवा विस्तार गर्ने नीति अवलम्बन गर्नुपर्ने सुझाव दिँदै आएका छन्। त्यसो गर्न सके पर्यटनले विदेशी मुद्रा आर्जनमा अझ प्रभावकारी योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
