अमेरिका–इरान युद्ध अन्त्यतर्फ ऐतिहासिक सहमति

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमार्फत इरानसँग प्रारम्भिक सहमति भएको जानकारी दिएका छन्। इरानी पक्षले पनि वार्ताबाट सकारात्मक निष्कर्ष निस्किएको पुष्टि गरेको बताइएको छ।

यद्यपि सम्झौताका विस्तृत प्रावधानहरू सार्वजनिक गरिएको छैन, विश्व ऊर्जा आपूर्तिको प्रमुख केन्द्र मानिने हर्मुज पुनः सञ्चालन गर्ने विषयमा दुवै पक्षबीच सहमति बनेको स्रोतहरूले जनाएका छन्। यस निर्णयले विश्व ऊर्जा बजारमा तत्काल प्रभाव देखाएको छ। सोमबारको प्रारम्भिक कारोबारमै कच्चा तेलको मूल्य उल्लेख्य रूपमा घटेको थियो।

मध्यस्थतामा पाकिस्तान

युद्ध अन्त्यका लागि पर्दापछाडि सक्रिय रूपमा पहल गरिरहेको शेहवाज शरीफ नेतृत्वको पाकिस्तानले सम्झौतालाई महत्वपूर्ण उपलब्धि भनेको छ। शरीफले सामाजिक सञ्जालमार्फत लेबननसहितका सबै मोर्चामा सैन्य गतिविधि स्थायी रूपमा बन्द गर्ने सहमति भएको उल्लेख गरेका छन्।

इरानको राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्को सचिवालयले पनि लेबनन र अन्य क्षेत्रहरूमा सञ्चालन भइरहेका सैन्य अभियान स्थायी रूपमा रोक्ने निर्णय सार्वजनिक गरेको छ। तर वार्तामा प्रत्यक्ष सहभागी नभएको बताउँदै आएको Israel ले भने यसबारे तत्काल कुनै औपचारिक प्रतिक्रिया दिएको छैन।

हर्मुज जलमार्ग खुल्ने संकेत

राष्ट्रपति ट्रम्पले शुक्रबारदेखि हर्मुज जलमार्ग पुनः सञ्चालनमा आउने बताएका छन्। विगत केही महिनादेखि अवरोधका कारण विश्व बजारमा ऊर्जा आपूर्ति प्रभावित भएको थियो। अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहमाथि लगाएका केही प्रतिबन्ध खुकुलो पार्ने तयारी पनि गरेको जनाइएको छ।

यस घोषणासँगै अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा उत्साह देखिएको छ। ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य करिब चार प्रतिशतले घटेको छ भने अमेरिकी डब्ल्यूटीआई तेलको मूल्यमा पनि उल्लेख्य गिरावट आएको छ। ऊर्जा बजारसँगै एसियाली सेयर बजारहरूमा समेत सकारात्मक प्रभाव देखिएको छ।

प्रतिबन्ध र आणविक कार्यक्रम वार्ताको केन्द्रमा

इरानका उपविदेशमन्त्री काजिम गरिबाबादीले आगामी ६० दिनभित्र थप विस्तृत सम्झौताका लागि निरन्तर वार्ता हुने बताएका छन्। ती वार्तामा आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउने विषय प्रमुख रहने अपेक्षा गरिएको छ।

यससँगै इरानको आणविक कार्यक्रमको भविष्य पनि छलफलको महत्वपूर्ण विषय बनेको छ। पश्चिमी मुलुकहरूले इरानको युरेनियम प्रशोधन कार्यक्रमप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै आएका छन् भने इरानले आफ्नो कार्यक्रम शान्तिपूर्ण उद्देश्यका लागि मात्र भएको दाबी गर्दै आएको छ।

सन् २०१५ मा भएको बहुपक्षीय आणविक सम्झौताबाट अमेरिका पछि हटेपछि दुवै देशबीचको सम्बन्ध थप चिसिएको थियो। त्यसयता इरानले युरेनियम प्रशोधनको गति बढाएको थियो, जसलाई लिएर अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा बहस जारी छ।

इजरायल–लेबनन आयाम अझै संवेदनशील

सम्झौताअघि लेबननमा भएको इजरायली सैन्य कारबाहीले तनाव थप चर्काएको थियो। इजरायली प्रधानमन्त्री Benjamin Netanyahu र राष्ट्रपति ट्रम्पबीच लेबननमा सैन्य गतिविधि सीमित गर्ने विषयमा मतभेद रहेको विभिन्न रिपोर्टहरूले उल्लेख गरेका छन्।

इरानले लेबनन क्षेत्रमा पूर्ण युद्धविरामलाई आफ्नो प्रमुख सर्त बनाएको थियो भने इजरायलले सुरक्षा आवश्यकताअनुसार सैन्य गतिविधि जारी राख्ने अडान लिएको बताइएको छ।

विश्व राजनीतिमा नयाँ अध्याय

फेब्रुअरी अन्त्यतिर सुरु भएको अमेरिका–इरान केन्द्रित सैन्य द्वन्द्वले मध्यपूर्वलाई अस्थिर बनाएको थियो। यस अवधिमा हजारौं मानिसले ज्यान गुमाएका थिए भने ऊर्जा आपूर्ति, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र क्षेत्रीय सुरक्षामा गम्भीर असर परेको थियो।

यदि शुक्रबार हुने भनिएको औपचारिक हस्ताक्षर सफलतापूर्वक सम्पन्न भयो भने यो सम्झौता मध्यपूर्वमा शान्ति स्थापना र विश्व ऊर्जा बजारको स्थिरताका लागि पछिल्ला वर्षहरूकै सबैभन्दा महत्वपूर्ण कूटनीतिक उपलब्धिमध्ये एक बन्न सक्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ। एजेन्सीको सहयोगमा