धनगढी । सुदूरपश्चिममा भदौ सङ्क्रान्तिका अवसरमा वल्के र गुरही पर्व उल्लासपूर्वक मनाइँदैछ। स्थानीय मौलिक परम्परा, खानपान, लोकसंगीत र सामुदायिक सहभागिताले भरिएका यी पर्वले सुदूरपश्चिमको सांस्कृतिक पर्यटनलाई थप चिनाउने अवसर सिर्जना गरेका छन्।

वल्के पर्वलाई स्थानीय भाषामा ‘कोसेली’ अर्थात् उपहारका रूपमा बुझिन्छ। पर्वका अवसरमा परिवार, आफन्त र छिमेकीबीच दूध, दही, मही, गाभा, हरियो सागलगायतका स्थानीय उत्पादन तथा परिकार आदानप्रदान गर्ने चलन छ। विवाहिता छोरीलाई माइतीघरमा बोलाएर स्थानीय परिकार खुवाउने परम्पराले पारिवारिक सम्बन्धसँगै स्थानीय खानाको संस्कृतिलाई पनि उजागर गर्छ।

पर्वको पूर्वसन्ध्यादेखि घरआँगन सफा गर्ने, लुगाफाटा धुने तथा विभिन्न परिकार तयार गर्ने गतिविधि सुरु हुन्छन्। रोजगारी, अध्ययन वा अन्य कामका लागि बाहिर रहेका परिवारका सदस्यसमेत घर फर्कने भएकाले यस पर्वले स्थानीय समुदायमा पारिवारिक र सामाजिक भेटघाटको वातावरण बनाउने गरेको छ।

पर्यटनका दृष्टिले वल्केको सबैभन्दा आकर्षक पक्ष स्थानीय जीवनशैली हो। गाउँघरमा पिङ खेल्ने, देउडा खेल्ने, ठाडी भाका तथा लोकगीत गाउनेलगायतका गतिविधिले पर्यटकलाई सुदूरपश्चिमको मौलिक सांस्कृतिक अनुभव दिलाउन सक्छन्। यस्ता परम्परालाई व्यवस्थित रूपमा पर्यटनसँग जोड्न सके पर्व विशेष ‘कल्चरल टुरिजम’को गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सकिने सम्भावना छ।

गुरहीले जोगाउँदै थारु संस्कृति

पश्चिम तराईमा बसोबास गर्ने थारु समुदायले मनाउने गुरही पर्वले पनि सुदूरपश्चिमको सांस्कृतिक विविधतालाई प्रस्तुत गर्छ। धनगढीलगायत क्षेत्रमा गुरही पर्व सामुदायिक रूपमा मनाउने तयारी गरिएको छ।

थारु संस्कृतिमा गुरहीलाई गर्मीयाममा देखिने कीरासँग जोडिएको मानिन्छ। रोगव्याधि तथा नकारात्मक प्रभाव गाउँबाट हटोस् भन्ने सांस्कृतिक विश्वासका साथ लुगाको गुडिया बनाएर ‘गुरही’को प्रतीकका रूपमा सेलाउने र त्यसलाई लठ्ठीले पिट्ने परम्परा छ।

गुरही सेलाएपछि गेडागुडी र भुजा बाँडेर खाने तथा सामूहिक नाचगान गर्ने चलनले पर्वलाई अझ जीवन्त बनाउँछ। बालबालिकासँग बढी जोडिएको यो पर्व पछिल्लो समय युवायुवती तथा सबै उमेर समूहको सहभागितामा सामुदायिक उत्सवका रूपमा विस्तार भइरहेको छ।

सांस्कृतिक पर्यटनको नयाँ अवसर

वल्के र गुरहीजस्ता स्थानीय पर्व केवल धार्मिक वा सामाजिक अनुष्ठान नभई सुदूरपश्चिमको पहिचान बोकेका सांस्कृतिक सम्पत्ति पनि हुन्। स्थानीय परिकार, पहिरन, लोकसंगीत, देउडा, नृत्य, हस्तकला र परम्परागत जीवनशैलीलाई पर्वसँग जोडेर पर्यटकका लागि अनुभवमूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सकिन्छ।

विशेषगरी धनगढीलाई प्रवेशद्वार बनाएर कैलाली र कञ्चनपुरका थारु बस्ती, स्थानीय बजार तथा ग्रामीण क्षेत्रमा हुने पर्व, नाचगान र खानपानलाई पर्यटन प्याकेजमा समेट्न सके आन्तरिक तथा विदेशी पर्यटकको बसाइ अवधि बढाउन मद्दत पुग्न सक्छ।

स्थानीय तह, पर्यटन व्यवसायी र समुदायबीच सहकार्य गरी यस्ता पर्वको प्रचार, सांस्कृतिक कार्यक्रमको व्यवस्थापन र स्थानीय उत्पादनको बजारीकरण गर्न सके वल्के र गुरही सुदूरपश्चिमको सांस्कृतिक पर्यटन ब्रान्ड बन्न सक्ने सम्भावना बोकेका पर्व हुन्।