ललितपुर । काठमाडौं उपत्यकाबाट हेटौँडा पुग्ने छोटो वैकल्पिक मार्गका रूपमा चिनिएको कान्तिलोकपथ अहिले मुख्य राजमार्ग अवरुद्ध हुँदा संकटको सारथि बनेको छ। तर करिब सात दशकको इतिहास बोकेको यो सडकको परिचय यतिमै सीमित छैन—प्राकृतिक सौन्दर्य, पहाडी भूगोल, ग्रामीण जीवनशैली र ऐतिहासिक सम्पदासँग जोडिएको यो मार्ग आफैंमा एउटा सम्भावित पर्यटन करिडोर पनि हो।

पृथ्वी राजमार्ग अवरुद्ध भएपछि अहिले कान्ति लोकपथमा सवारीसाधनको चाप बढेको छ। हेटौँडाबाट काठमाडौं आउने र जाने मालवाहक तथा यात्रुवाहक सवारीका कारण सडकका विभिन्न खण्डमा जाम र अवरोध देखिन थालेका छन्। तर यही अवस्थाले अर्को प्रश्न पनि उठाएको छ—संकट पर्दा मात्र प्रयोग गरिने सडकलाई नियमित अवस्थामा पर्यटकीय यात्राको आकर्षक मार्ग बनाउन सकिँदैन?

ललितपुरको टीकाभैरवबाट सुरु हुने कान्ति लोकपथ मकवानपुरको भीमफेदी हुँदै हेटौँडासम्म पुग्छ। करिब ८९ किलोमिटर लामो यो मार्गले काठमाडौं उपत्यकालाई मकवानपुरसँग जोड्नुका साथै यात्रुलाई उपत्यकाको शहरी परिवेशबाट पहाडी भूगोल र ग्रामीण जीवनशैलीतर्फ लैजान्छ।

सडक होइन, सम्भावित पर्यटन करिडोर

कान्ति लोकपथको सबैभन्दा ठूलो सम्भावना यसको भू-दृश्य र ग्रामीण अनुभव हो। उपत्यकाबाट यात्रा सुरु गरेको केही समयमै यात्रुले बाक्लो बस्तीबाट हरियाली, पहाडी भिर, जंगल, खोला, ग्रामीण बस्ती र कृषि क्षेत्रतर्फको परिवर्तन अनुभव गर्न सक्छ।

यात्राका क्रममा देखिने पहाडी भूगोल, स्थानीय बस्ती र परम्परागत जीवनशैलीलाई व्यवस्थित रूपमा पर्यटनसँग जोड्न सके यो मार्ग सडकबाट पर्यटन करिडोर मा रूपान्तरण हुन सक्छ।

विशेषगरी सप्ताहन्तमा काठमाडौं उपत्यकाबाट छोटो दूरीको प्रकृति यात्रा गर्न चाहने पर्यटक तथा आन्तरिक यात्रुका लागि कान्ति लोकपथ आकर्षक विकल्प बन्न सक्छ।

यसका लागि सडकलाई केवल गाडी गुड्ने पूर्वाधारका रूपमा होइन, ‘ड्राइभिङ टुरिज्म’, ग्रामीण पर्यटन, कृषि पर्यटन र स्थानीय अनुभव’ जोड्ने मार्गका रूपमा विकास गर्न आवश्यक छ।

भट्टेडाँडादेखि भीमफेदीसम्मको यात्रा

कान्ति लोकपथसँग जोडिएका ललितपुर र मकवानपुरका पहाडी क्षेत्रहरूमा स्थानीय संस्कृति, कृषि, ग्रामीण जीवन र प्राकृतिक दृश्यलाई पर्यटन उत्पादनमा रूपान्तरण गर्ने सम्भावना छ।

मार्गमा पर्ने बस्तीहरूमा स्थानीय खाना, होमस्टे, कृषि उत्पादन, पैदलयात्रा, दृश्यावलोकन तथा स्थानीय संस्कृति अनुभव गर्ने अवसर सिर्जना गर्न सकिन्छ।

अहिले यात्रुहरू सडक पार गर्ने क्रममा मात्र यी बस्तीहरू देख्छन्। भोलि त्यही यात्रुलाई केही घण्टा वा एक–दुई दिन रोक्ने वातावरण बनाउन सकिन्छ कि सकिँदैन? पर्यटन विकासको बहस यही प्रश्नबाट सुरु हुन सक्छ।

स्थानीय होटल व्यवसायीहरू भने अहिले बढेको मालवाहक सवारीको चापले आफ्नो व्यापार बढ्नुको साटो घटेको बताउँछन्। यात्रुवाहक तथा निजी सवारीका पर्यटकलाई लक्षित गर्ने पर्यटन पूर्वाधार र सेवा विकास हुन सके यही सडक किनारका व्यवसायले नयाँ बजार पाउन सक्छन्।

इतिहाससँग जोडिएको यात्रा

कान्ति लोकपथको अर्को विशेषता यसको इतिहास हो।

विसं २०१३ मा निर्माण सुरु भएको यो सडक २०१४ माघ ९ गते तत्कालीन राजा महेन्द्रले उद्घाटन गरेका थिए। ट्र्याक खुलेपछि २०१६ सालमा महेन्द्र आफैं यही बाटो हुँदै हेटौँडा पुगेका थिए।

त्यसपछि पहिरोलगायतका कारण लामो समय बन्द भएको सडक पुनःनिर्माण र स्तरोन्नतिपछि फेरि सञ्चालनमा आयो। यही ऐतिहासिक पृष्ठभूमिले कान्ति लोकपथलाई ‘हेरिटेज रोड’ का रूपमा समेत ब्रान्डिङ गर्ने आधार दिन्छ।

इतिहास, भूगोल र ग्रामीण जीवनलाई एउटै यात्रामा अनुभव गर्न सकिने भएकाले यसको कथा केवल यातायातको कथा होइन।

पर्यटनमैत्री पूर्वाधारको खाँचो

तर पर्यटन करिडोर बन्नुअघि कान्ति लोकपथले केही आधारभूत चुनौती पार गर्नुपर्नेछ।

अहिले पनि विभिन्न स्थानमा पहिरो, साँघुरो सडक, एकतर्फी ट्र्याक र निर्माणाधीन खण्डका कारण यात्रा सहज छैन। ठूलो सवारीको चापले सडकको अवस्था झनै कमजोर बनाइरहेको छ।

पर्यटनका लागि भने सुरक्षित सडक, व्यवस्थित पार्किङ, दृश्यावलोकनस्थल, विश्रामस्थल, सार्वजनिक शौचालय, सूचना केन्द्र, स्थानीय खानाका आउटलेट, होमस्टे र डिजिटल पर्यटन सूचना जस्ता पूर्वाधार आवश्यक हुन्छन्।

त्यसैगरी सडकमा पर्ने महत्वपूर्ण प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक स्थलको पहिचान गरी तिनलाई जोडेर एउटा कान्ति लोकपथ पर्यटन सर्किट बनाउन सकिन्छ।

संकटमा सम्झिने होइन, यात्राका लागि रोज्ने सडक

पृथ्वी राजमार्ग अवरुद्ध हुँदा कान्ति लोकपथको आवश्यकता फेरि प्रमाणित भएको छ। तर हरेक विपत्तिमा मात्र यो सडक सम्झिने प्रवृत्तिले यसको दीर्घकालीन सम्भावना ओझेलमा परेको छ।

कान्ति लोकपथलाई नियमित रूपमा सुरक्षित, व्यवस्थित र आकर्षक बनाउने हो भने यसले काठमाडौं–हेटौँडा यातायातको वैकल्पिक मार्ग मात्र होइन, बागमती प्रदेशको एउटा महत्वपूर्ण पर्यटन करिडोरको भूमिका खेल्न सक्छ।

सडकको क्षमता बढाउने बहससँगै त्यसले जोड्ने गाउँ, संस्कृति, प्रकृति र स्थानीय अर्थतन्त्रको सम्भावनालाई पनि हेर्न जरुरी छ।

कान्ति लोकपथलाई संकटको बेला खुल्ने बाटोबाट पर्यटकले रोजेर यात्रा गर्ने बाटोमा बदल्ने समय आएको छ।